LALLIANVUNGA VANGLAI
-H Thangkhuma
Kum za 150 nufa lai a liam ta, mi râl, sa râla inrâlring renga awm a tûl lai a ni a. Lënchung khaw tlangvâl Pawi rualin an thah bângte zinga pakhat Hrângvunga chu a ṭhiante'n an kalsan a. A malpuia silai mu denna avâng chuan lungngai tak maiin Lengdër tlâng ṭhut tiarrep hmun zâwlah chuan a tâl a tâl mai a. Thisen a chhuah nasat ëm avâng leh Pawiho nën an inbeih nasat ëm avângin a chau ëm ëm mai a, nakinah chuan a lo muhil ta a. Hmuam da kâr lekah chuan mumang a lo nei ta mai a. A mumangah chuan tûn hmaa hlim tak leh lâwm taka a ni tin nun a lo hmanpui ṭhîn, a lâwmnu Ṭhachhingi te kha a lo hmu a. Ni danga an awm dân ang lo tak maiin hmël hlim lo leh thlaphâng hmël hi an lo pu hle mai a. Lelen pâr rëm lam, ni chhuah hlima mawi ëm ëm si, tlai kâwl a liam veleha an ngui ruai ang hi an lo ni a. "Chhîngi, in va hlim lo ëm! Rilru nawm lohna riau in nei ta ëm ni? Nangniho hi ka nu awm loh achin kha chu ka hlimna ber in ni a, in hmël hlim lo ka hmuh hi chuan ka nu ka ngaih a zual ṭhîn a, min hrilh rawh, eng nge in hlim lohna chhan?" a ti a. Chhîngi chuan, "Vunga, tlangvâl i ni si a, nu te ngaih thu an sawi tawh ngai lo, mi'n mak an ti ang che. Tho la, i fungki leh chem leh silai........," a ṭe tuar tuar a. Chutah Vunga chu a lo harh zawk a; a ngaihna a hre lo ëm ëm a, a han hawi vël ruai ruai a, tumah a hmu si lo. Thawh a han tum a, a hliam avâng chuan a tho thei si lo va. A han inen chian chuan a ke hliam chu puan thar pawh thlër hian a lo intuam thlep mai a. A ngaihna a hre lo hle mai a, a han ngaihtuah vang vang a, a lâwm nu Chhîngi te Pawi râlin an hruai bo tawhzia thu te, a ṭhian ṭha tak takte an boral zawh tawhzia leh a tân thih mai loh chu duh thlan tûr dang a awm tawh lohzia te chu beidawng tak maiin a ngaihtuah a. Tleirâwl huai leh fel tak ni mah se, lungngaihna chhûmpui leh hliampui nâ chuan, Vunga chu mittuiin a lo luan ta a. A mit pahnih mawi takah chuan, thlasik lai zân daifim ang maia fim mittui chu a lo luang chhuak ta zung zung a, a bianga beidawnna mittui far zung zung mai, zîng ni chhuak tirin a rawn kâp tle sût mai mawizia leh lainatawm si-zia chu tu khabe sëp thiamin nge sawi fiah thiam ang le!
Beidawng tak maiin a lukhama a kâwlhnâm chu a han la a,
'He khawvel lungngaih mittui piaha'n,
Chatuan Pialrál zalëng kimna
Rial ang dai lo chatuan rûnan,
Hmangaih ka chun leh zua lênna
Mah te'n pan zai ka rel tang e.
'Biahthu bân loh ka ngaih Chhîngpui,
Chhaktiang Rûn rál zalam tluangan,
Kan cho rual loh mi hráng vâlin
Thliah hnu chhâwl ang an uaitîr ta.
Dam takin aw, ngaihlai Chhîngpui,
I zawh tluang pui tui ang dam se. Suih lunglën chu nëm te'n seih zël ang che.
Khawvël hrehawm lungngaih buaina i pelh hunin
An sawi chatuan Pialrâl ram zawng zël la,
Chhuahtlângah sial ang ka lo hmuak leh dâwn che zuk nia,'
a ti a.
A kâwlhnâm hmâwr zum nunrâwng tak maiin muangchanga a thlarau bâwm a pan riai riai lai chuan, lehlam sîr tiarrep buk aṭang chuan, "Ni lo, Vunga, ni lo ve, ni lul lo ve," tia ṭe teng tung chungin Chhîngi chu a lo zuang chhuak ta phawng mai a. Vunga kâwlhnâm ken lai chu a chhuhsak a, a kuah ta vawng vawnga; Vunga thinlung chu zahna leh mak tihnain a tithlabâr a, a thi dang ta a. Chhingi chuan a râlthâwla tui chu a thlawr vat vat a, nakinah chuan a lo harh leh ta a. "Chhingi, eng tizia nge, ka mumang em ni leh ta? Lasi nula a lo inlâr ta em ni, nge, ka â ta em ni?" a rawn ti chhuak sep sep a. Chhingi chuan, "Vunga, à leh lutuk, ṭhu la, min han en chiang ta che. Vunga, awi, ka lâwm, awi ka lungngai, mak ka ti che, hei, balhla ral thlauh thlâr khat ka chhar hi han ei teh. Kan rilru kan lo inhrilh har lutuk a ni. Ka rilru ang i lo pu ve a....... ama'rawhchu......mahse, ṭhu rawh Vunga, hei hi ei phawt mai teh," a ti a. Vunga chu harsa ti tak mai chuan a lo ṭhu chhuak a, balhla chu a ei a. "Chhîngi, engtin nge i lo kal?" a ti a. Chhîngi chuan, "Kan kal ta kha tlangvâl pakhat hian min chhawm fàl a, kawng sîrah min hnuk pëng a, min sual luih a tum a, ka tâl vak a; chutia kan invai buai lai chuan chung lama hrui kual chuan a lu hrumah a lo bật hlauh va. A bật nghet khawp a, a tầng that mai a, a chem chu ka la lawk a, a keah ka sât vak a, ka tlânsan ta daih mai a ni. Tichuan ka tlân zël a, khâm remchang ka hmuh hunah ka zuang thla ang chu ka ti a, mahse, awi, Vunga, ka va lâwm tak ëm ! Hetah hian i lo mu a, râl i nih ka hlauh vângin ka en chiang ngam lawk lo che a, mahse i ṭawngvai ni âwm tak hian ka hming i lam nual hian ka hria a, ka pan ta vat che a ni. I ke nå hi ka hmu a, ka puan ka pawt thlër a, ka tuam a, ka biru leh ta a. Engatinge mi dawihte ang maia nangmah intihhlum te i tum mai ṭhîn ni ? Ka rawn hmu har ang che tih hi ka hlau leh lutuk a......" a ti a. Vunga chu a zak rilru hle a, mahni-lo-maha zahzum rëng nâk alaiin a lo ngaihzâwn rilruk ëm ëm leh biak pawh a biak ṭhat ngam ngai loh Ṭhachhîngi'n a ṭawngvai te leh a intihhlum tum laia a thu sawi zawng zawngte a lo hre vek mai chu pawi hi a ti nasa khawp mai a. Chhîngi nën hian kum thu-ah chuan an inrual chiah a.
Khua te pawh a lo hma ta lo bawk a, an riah hmun khuar a lo hun dâwn ta a. Vunga chuan, "Chhîngi, saw laiah sâwn lungpui hnuai pûk bul nuam âwm tak mai a awm a, min han chelh ding la, i va pan ang hmiang, naktûk lamah zawng ka lo ṭha deuh tawh ang a, khaw thlang lam kan pan thla dawn zuk nia," a ti a. Tichuan, Chhingi, nula fel leh thianghlim tak chuan a kuah phei ta chhet chhet a.
Tichuan Vunga hliam chu a nat deuh avângin chawlhkâr khat lai an awm a lo ṭûl ta a. Chhîngi chuan thei rah leh hnim zîk note hi a zawng khâwm ṭhîn a, chung chu an chaw ber a ni. An chhûngte leh ṭhiante awm tawh lo mah se, an tlei dûn thei viau zël a. Ni khat chu Chhîngi ram kal chu a lo tlân haw hlawk hlawk mai a. Vunga chuan ngaih ṭha lo tak mai hian, "Chhîngi, eng nge ni ta ? Hlau suh, lo kal rawh.......Eng nge ni Chhîngi?" a lo ti thuai thuai a. Chhîngi chuan hlau hmël pu ëm ëm hian Vunga chu a rawn bawh rawk a, "Vunga, engtin nge ni ang le! Saw laiah sâwn mi an lo kal noh noh mai, awi! A va han hrehawm tak ëm! I dam teuh tawh tehlul vei nën; i sawi fo ṭhin Khuanulëng hi a awm ta lo em ni le aw!" a ti a. Chhîngi hmël sawisël bo leh nëlawma ṭha chu lungngaihnain a lo bâwm leh ta. Ṭhuro note, bâwm chhûnga dah, sangharin ei rûk tuma a vël chhën ang maia thlaphânga awm tûr a ni tawh lul lo asin, he nula te hi. Râl laka eng emaw ti kawng kawnga chhuak hrâm an nih avang leh an kum a la naupan ëm avângin an thlaphâng hma bik a.
Vunga chuan, "Saw laiah sawn i insawn phei ang hmiang, hnahchhâwlin min vawm khuh la, thing lianpui phënah sâwn i biru bawk ang a, hlau suh, min hmu lo vang," a ti a.
Chutiang chuan an ti a, thlaphâng leh lungngai tak mai chuan an lo nghâk ta rân mai a. Nakinah chuan an lo hnai ta hle a; an ṭawngte pawh a lo hriat fiah theih ta hle a. Hmeichhe aw pakhat hian chiang deuh maiin, “Aw, ka ṭhian Chhîngi tak kha, engtin awm tak ang maw? Râlin an hnuk liam lui ta si a, ka va han lainat tak ëm! Khuavângin rawn chhan chhuak leh mai tak sela......" a ti vawng vawng hian an hre ta a. Chu veleh Chhîngi chu rang deuh maiin a lo zuang chhuak a, "Ka ṭhian Ṭhuami, lo kal thuai r'u, aw, khuavâng, khuavâng, Mal tin sâwmtu! Ka lâwmzia hi," a ti ta chël chûl a. An han inhmu chu an hlim ngei mai. An khuaa râl thah bâng leh sala an man hman loh inhmu khâwm an ni a, an lâwm bawk si, an lung a chhe bawk si, an tap zawih zawih hlawm a.
An chanchin ṭheuhte an sawi thliah thliah pah chuan an ei tûr neih neihte chu an phawrh a, an ei hlawm a. Nula leh tlangvâl ṭhiau an ni a, Chhîngi chu tlangvâl nën an lo awm dun avâng chuan a zak deuh hle a, mahse a inthiam ru riau va. A ṭhian Ṭhuami pawh chuan Vunga nën khera an lo la dam chu a hmuhin a hlim phah hle a. Ani erawh zawng, a lâwmpa a hmu zo ve ta lo va, a lâwm a kim lo deuh ta a ni.
Chutichuan chu lai hmunah chuan awm hmun an khur a, riah an rël a. An zîngah upa rorël âwm bîk an awm chuan loh avângin Vunga takngial pawhin a ngaih dân a sawi ve a. Vunga hi an lal Saihrânga fapa tlum ber, a nu leh pain a tët laia an thihsan, a ute'n an tih duhdah ëm ëm ṭhîn a ni a, lal inah pawh awm lovin a pu te inah a awm ṭhîn a. A ṭhianteho chuan an zah der hle a; a thu pawh an ngaithla bîk a. Ani chuan khaw thlang lam pan thlâk a, hmun remchâng leh nuam deuh maia khaw thar din a rawt a. Tin, chumi hmain thil pakhat tih duh a nei a.
Mizo dânin nula leh tlangvâl inngaih leh ui ar anga awm chu thil thiang lo leh thil bawlhhlawh tak a nih avângin, a thei thei chu inneih a rawt a. An remti tlâng a. Nupui, pasal chu an han inthlan nak nak a, an lo inkawp kim chiah mai a. Râl len hma pawha lo inkâwm ṭhînte an lo nih hlauh avângin, hemi thuah hian intih buaina engmah an nei lo. Vunga leh Chhîngi an innei a. Chutichuan Vunga hliam pawh chu a lo dam fel ta a.
Khaw thlang lam pan chuan ram palailëngah tlâng khân ṭha en zawnin an kal ta a. Khaw tui hul lam a nih tawh avângin ramhnuai a hrehawm lo viau va. Thil engkim tihnaah tlâwmngaih chhuah tlâng zëlin, kamrah leh hnah nëm mai mai ring ni mah se, an hlim lui hrâm hrám zël ṭhîn.
BUNG HNIHNA
Chutia thlang lam pana Lënchung khaw nula leh tlangvâlte chu an kal zël lai chuan, ni khat chu khaw pakhat hi an hnaih ta hle mai a. An bûk khuarna aṭang pawh chuan âr khuang te leh vawk ngëk te a hriat theih tawh a. Se chal kiu rul rul te pawh an hria a. Zânah chuan khua chu pawh mai tûr nge ni ang a, hël mai tûr tih an rel ho va. Vunga chu an ni tin nunah pawh thu lai lâk thiam leh remhre ber a nih avângin a thu an ngai tlâng ber a. A ngaih dân chuan khua chu han luh râwih maia, mite awm dân ang anga awm ve mai ṭhain a hria a. "Tûnah hian hei leh chen hi chaw mumal pawh ei lovin kan lo vâkvai ta a, kan nupuite pawh an khawngaihthlâk lutuk ta. Khuaah sâwn va lût chawt mai ila, bâwihah an duh leh min lo hmang ang a, han hahchawlh rëng rëng rih chu a hun e," a ti a. A ṭhente erawh chuan rem an ti thei meuh lo va. An nupuite an lo tih duhdahsak an hlauh vâng leh râl anga ngaia an lo thah vek mai an hlauh vâng a ni ber.
Chutichuan hmeichhe ngaih dânte chu an han zâwt a; anni chuan ramhnuaia awm an nin tawhzia an sawi uar hle mai a. Khuaa luh chu an tithlu ta a. A tûk zîng khawvar chuan an thawmhnaw ṭet nasa tawh tak mai nën chuan khua chu an pan phei ta a. Khua an han lût tûr chu an zum hle mai a. Khuaa mite chuan râl angah ngaiin inrinna dâr an vua a, tlangvâlho chu an lo tlân khâwm thuai a; mahse hmeichhiate an hmuh tâk avâng leh râlthuam engmah an ken loh avângin engmah an tih ta lo va, an ko lût ta zâwk a. An chanchinte an han sawi chian hnu chuan an lal chuan a khawngaih ta ëm ëm a. "Aw le, khua-leh-tui ṭha tak takte kan neih thar tâk avângin vawiinah ka se pui ka talh ang. An awmna in tûr kan sak sak hma chuan kan thleng darh rih ang a, in khatah nupa tuak khat zël an thleng tûr a ni. Khuangsai khaw nula leh tlangvâlte u, chu chu rem in ti em?" a ti ta lung lûng mai a. Upaho leh mipui hmël chu a hlim tlång hle a, an au ta dur dur mai a. Vunga te nupa chu lal inah an thleng a, upahovin mi dangte chu an thleng darh sung sung bawk a. An puan ṭha ṭhate pein an tiṭha ëm ëm hlawm a. Chumi ni chu kút nỉ ang maia ropuiin an hmang a, an hlim em em a. Ṭhuami te, Chhingi teho tan chuan Lenchung khawpui ngaih a na duh hle awm e.
An lal chuan Vunga hmel chu zahawm riau bîk hian a hria a. A chanchin a zawt chik ta a. Vunga chuan a pa Saihrânga, Lënchung lal a nih thu te, a nu Dârlali a nihzia te, an thih hma thu te fiah takin a hrilh a. An lal chuan, "Aw, ka tupa zuk ni chia le! Rang takin ka thei thuhrûk kha han la rawh u," a ti a. Ṭhehlân sânga a zu kumhlun chu a han kai ṭhet ta a. "A va han mak tehlul ëm! I nu hi kan unau zînga upa ber a ni a; Phaihrânga chi tenga kan khuate an kal bo vek hlânin i pate ramchhuak hawngin a thing phur an lo hmu a, an hawn ta daih a. An awmna ram te a hla si a, an kal dâwna i nu ṭhiante hnëna an thu chah mai loh chu an chanchin hriatna rëng rëng awm tawh hek lo. Dârlali fapa rëng i ni tak ang, i mit men han fĩah dân leh i ngo dânah te hian i ang a ni. Aw, Saihrânga chuan kan û chu sala hmang hrehawm lovin lalnuah a lo hmang zuk ni tak ale; la dam vein tûnah te hian la awm ve tak sela le,” tiin a ṭap zawih zawih a. Vunga chu a hrilhhai zâwk hle a. Khuma Chhîngi mu chu a va kai tho va, "Lo tho rawh, hei, kan han insawi chiang a, kan pute an lo ni reng alâwm maw le, ui ang maia mihringte inkâra indo leh inhmëlmâkna a lo awm hi chuan min va han run tak ëm!" a ti a. Chhingi chu a lo tho thuai a. Hlim takin an sawi tlâng ta a. An pu chuan fapa a nei lo va, amah a lo upat tawh bawk si avângin a rokhâwmtu atân Vunga chu a ruat nghet ta tlat a. Indan pawh a phal lo va, hnatlâng leh puipunna kawng tinrënga a ai awhtuah a hmang ta zâwk a.
Hun a lo kal zël a, an bâwk khawhte pawh chu an lo peih fel ta a. Lënchung khuate chu khua-leh-tui ṭha tak angin an lo indang fel ta vek a. Khuangsai khua hi tlâng chhipa awm, zo tak mai a ni a, khaw dang nën an inhnaih loh hle avângin a ralmuang ëm ëm a, râl hlauva thânchhiat te hi a awm ve ngai lo. Zofate Selesih khua aṭanga an darh lai khân, an zinga chak lo leh chau hnuhnũng falte leh an enkawltute'n an ṭhiante ûm pha duh ta lovin kawng dang an zawh a, he lai hmunah hian khaw thar an lo siam ta a, an lo inthlah pung ta zël a ni.
Nikhua a lo rei a, Chhîngi te pawh chuan naute an lo pai ta a. Tûk khat chu zîng ni chhuak hi a sen danglam rum mai a, chhimbâl kual thumin a kual a, vân chu keite zia ang mai hian a ṭial buai bawk a. Thla de chho lam sepui ki tiat a nih lai a ni a; khua dur hauh si lo hian ruah mal hi a tla phoh phoh mai a. Sakâwlin dai a rawn vėl a, sial zawng zawng pawh tla ngam lovin an lo haw leh vek a, lal in zâwlah chuan an ding tuau mai a. Ṭhawngaleivir a lo tleh a, tual lai vaivutte chu a rawn chhëm khu vut vut a, âr hmulte chu a chhem leng chum chum mai a. Pa puithu zualte chuan 'mi hrang a piang dawn nge ni anga thîm a zîng dâwn' tiin an inngaihtuah buai hle a. Pa thil ngaihtuah deuh deuh chu lal in lamah an tlân khâwm a, chu tûk danglam tak mai avâng chuan tûkṭhuan ei zai pawh rël lovin lal inah chuan zûte zuin an tîtî nak nak hlawm a. Chutih lai chuan Vunga zîng ram vâk a lo haw a, dai bula sapui a hmuh thu leh daifëm lâwk maia tumpâng chal zân riahna a hmuh thu a sawi a. Ni dang ang lo tak maiin a ipte phawrh tûr leh tui lumte lo pe a, amah lo buatsaih tûrin a nupui Chhîngi hmel reng hi a lang lo mai a, a reh hle mai hian a hria a. "Khaw nge Chhîngi, ka pu?" a ti a. "A la mu a ni ang e," a pu chuan a ti boh boh va. Vunga chuan, "Engah nge chu chen chen a mut ni? Khaw nge talhfiak nën hian ka han kai tho vang e," a ti a. A rilru tak chuan lainatin kut hmâwra ben pawh phal lo mah se, an inlengteho avâng chuan, chutianga inhrosak chu thil mawi niin a hre si a. Chutichuan khum chu a va pan ta a, Chhingi chu puan pawh sin lo hian a thlan tuiin a lo bual huh hnuang a, "Tho rawh,eng nge i tih ni?" ring takin a han ti a. Chhîngi chuan thawh a han tum a, a tlu leh ta hnâwp a, a hmëlah chuan tih luih mi a nih lohzia a lang a. Vunga chuan a en zo ta lo va, a zuk kuah thuai a, "Chhîngi, engati nge, mu rawh, mu rawh, engtin nge i awm?" a ti thuai thuai a. Chhingi chuan, "Ka pum a nâ, awi a na ëm mai, ka nu ka va ngai. Va chhuak rawh, mak an ti ang che, naute ka nei dâwn niin ka ring," a ti a. Vunga chuan a duh tak chutiang ëma nâ tuar han kalsan chu, zan sarih a zawna tlaivâr leh sakhi thanga nilënga awh ai pawhin a hreh tawh a. Mahse a mawi zawn a ṭûl miau si. A pû hnënah chuan a va kal a, thil awmzia chu a hrilh a. Chu veleh an upa pakhat chuan, “Um, kha maw! Mi hrâng a piang ang ka tih rëng kha, vawiin khaw awmzia hian eng emaw entir a nei ni ngëi tûr a ni," a ti a. Tichuan an khaw pitar nâu chhar thiam an ko khâwm a, Chhingi nâu vei natuar chu an kil ṭaih a. Vunga kal chhuah dâwn pawhin a pum hi a na ṭan tawh a, mahse engmah a sawi ngam lo mai mai a lo ni a. Nau la hring ngai lo a nih avângin a har hle mai a. Chhûn lai, ni vânlaizâwl hun lai tak mai chuan fapa hmëlṭhapui mai a hring ta a. An lawm nasatzia entîrtu atân khuangpui leh dârkhuang riin khua an tikhat a.
Nau piang thar chu lâwm tûrin khuaa pitar leh putar pian ṭha fè fe hi an lo lût zut zut a, a pian dân a danglam ëm avângin lal putar chuan a thlâ a hualsak a Tin, tûk thum a lo nihin puithu takin zupui bël nën an nau hming chu an sa a, a pa hming reh loh nân leh a pu ropuizia entîr tûrin LALLIANVUNGA an lo sa ta a. Vunga leh Chhingi chuan an duh hle mai a. An inen a, an nui leh ringawt mai ṭhîn a, khawvëla thil to ber hi hralh dâwn ila, Vunga te nupa tân chuan an lâwmna thinlung bâka hralh tûr a awm lo hial ang tih mai tûr khawp hial a ni.
BUNG THUMNA
Lal putar thih hnu chuan Hrângvunga chuan ro a rel ta a. Fanu pakhat leh fapa pakhat an neih belh leh a; tichuan Khuangsai khua chu zo takin a enkawl a, a khua-leh-tuite'n an fakin an lâwm ëm ëm ṭhîn.
Hun a lo inher zël a, Lallianvunga pawhin tleirâwl a lo hre ṭan ta a. Nu leh pa ngilnei tak leh zaidam tak kâra seilian a nih avângin tleirâwl nun tlang tak a ni a, a taksa ruakhau leh a mit mengah chuan a pa a chhûn a, vun ngo lamah erawh chuan a nu a chhûn hlë a. A felzia leh ngainatawmzia chu mi tin mai hian an sawi huai huai mai a. Lal fapa meuh mah ni se, khawilo kalnaah ṭhiante tih sa a ei duh bîk ngai hauh lo va, a ṭûl dan ang zëlin hma tâwngtu leh hnung dâwltu a ni zël ṭhîn.
Vawi khat chu, favâng dâwn hian Hrângvunga khuaah chuan tumpâng chal khaw fang ki ṭhapui mai hi a lo lût a, an sialte chu a kâwm a, a hlauhawm viau mai a; mihring panga lai a vawrh tawh avângin naupang tualchai ngam pawh an awm tawh lo va. Tichuan a tih hlum zai an rël ta a. Suakkeuvi te luhkapui hnuaia a awm lai chu an khaw pathlawi Sâthleia'n a kâp a, a silâi thun a lo ṭha lo nge, a sa a lo len ëm vâng em ni, a hliam ta a, dai lam panin a kal a, an ûm ta chiam a. Ramsa chal ṭha hetiang tawh khawp te hi chuan an thih dâwn te hi an hre vek a, chuvângin an theih chin chin an kal mai ṭhin a. Chu tumpâng hliam pawh chu a kal ta vang vang a, upa ṭhenkhatte'n um remti lo hle mah se, Lallianvunga chuan tlangvâl sawmhnih vel lai hruaiin, buhfai zân riak nën an um ta ngat ngat a. Zan tam fè ramhnuaia an riah hnu chuan vawi khat chu sihah hian a lo hruah hruah a.
Hrângvunga khaw tleirâwl huai thlan khâwm, thih hlau miah lo hlir maite hmuha ramsa chal ki ṭha pui mai inbual chu a va khawngaihthlâk lâwk tehlul ëm! Rang takin an tlân hual nghâl a, an hual zîm tulh tulh a, sa hliâm na tak a nih avângin a hre thei lawk lo va. Nakinah chuan an lo hnaih tlâng ta hle a, a hma lam khânah chuan Lallianvunga a ṭang a, a ṭhiante an inpeih fel tawh ang tihah chuan neltlang hian a va deng a. Chuveleh tumpâng chuan a ki a lei tawn a, a kein lei a phiat a, a phîn dum dum a. Mahse hnahthial bawn pui hmuna awm an nih avângin an hmu thei lawk lo va, a fimkhur ve ëm avângin hmu chiang lo chuan a phin mai mai ngam bîk lo va. Chutia a hawi hrû hrû lai chu Lallianvunga chuan a chaldârah vân aṭanga ṭek tla ang maia nain a han kập ta nghek mai a. Ramsa azawnga ropui leh mâwi ber mai, chhantu leh lainattu, bawihsâwmtu nei hauh lova a tuar zawh hauh loh tûr silai muin a han dëng chu a lainatawmin a en pawh a hrehawm hle ang. Kil tin aṭang chuan an kap ta tluah tluah a, a lo awp ta ruap a. A sa chu an rëp a, an ur zankhua a, mi sawmhnih ral chauh an nih avângin a sa ṭha pawh an la seng lo va. Zâna tlangvalho sa ur chu an tîtî nak nak a, nula an sawi a, a châng leh an inhnial a, a châng chuan an nui dar dar bawk ṭhîn a, zan nga lai an thang bo tawh avângin an lung pawh a lëng tawh hle nghe nghe a. Hmânlai thil mak leh hlauhawmte an sawi a, an hâwn hun tûr leh kawtchhuaha hlado nena tlângtlir mawlh an nghakhlel a. Zing khua a lo vậr chuan, bâwmrângin an sa rep chu an phur ta a. Lallianvunga chuan hma a hruai ta a. Pi pute'n 'sa hrâng hetiang hi chuan thlarau an nei ve a, ram hlaah chuan min hruai bo duh viau a nia' an tih ṭhîn te chu an zînga tumah rengin an la hre ngai lo va.
Tichuan an kal an kal ta a, a hla lam hlir mai chu an pan zël a, zân a lo ni a, an awmna ram chin pawh hre lo chuan an riak leh ta chawt mai a. Chumi zâna an tleirâwl pakhat tui zawng chuan, hla deuh maiah hian mei eng về vẽ a hmu a, a lampang chu a chhinchhiah kiau va. A tuk zingah chuan thing lërah khua an han chuan a, khaw thlang lam hla vak lova tlâng lian pui dum ruih mai awmah chuan, phůl hring mawi deuh mai, nuam âwm ëm ëm mai hi an zuk hmu ta a. Mualhawih ni âwm tak, vâr vë vë te pawh hi an zu hmu thei a. An hotupa chuan a han thlîr ṭhîn a, eng a ti kher emaw ni, a lung a ti lëng êm êm mai a. An khaw lam ngaihna zawng zawngte pawh a theihnghilh zo vek a, chumi hmun hring nuam ëm ëm mai, zo ngaw puiin a châwi vel chui maia zuk kal chu a châk ëm ëm mai a. An ṭhianzaho chuan chumi hmun an han thlir chuan, an khaw lam a ni lo tih hre reng mah se, zuk kal an châk tlang ta ëm ëm mai a. Hmân zâna an tîtî zawng zawngte kha pakhat mahin an hre tawh lo.
Chutichuan chu mi hmun chu pan zãi an rël ta a. Hmel hlim tak leh phûr tak puin, hruitung leh sairil bawn kârah chuan ramsa hlauhawm hniak leh sûlhnûte chu pawisa lovin an kal sawk sawk a. Engtizia nge ni chu hmun chu chuti taka an thlâkhlelh? An nu leh an pate leh an ṭhenrual ṭha zawng zawngte aia hmuh an châk chu lasi nula rual tualchaina em ni? Zëlin an awm ta nge, thlain a hruai bo dawn?
Chutia hnung lam lungkhamna nei hauh lova an kal lai chuan, a tûk zîng a lo thleng a, khua chu an lo hnaih ta hle a. Kût sa zawnghovin thang an kamna hluite, ban hemna hluite leh se hniak hluite pawh hmuh tûr a awm tawh a. Hmun pakhat, thingse tar buk hnuai, sabereka khuang kaihna zâwlah hian an châwl a. An tleirâwl pakhat chu zunram thiarin a va kal hrang a, rei lo teah chuan a lo lët leh ta thuai a; a hmëlah chuan hlimna a lang a. An sa rep rawh laite chu dahin an ṭhianpa lo hawn veleh chuan a ngaihna hre lovin an tho rual ṭhawt hlawm a. Lallianvunga chuan, "I va lo tek chhuak leh hma nasa ëm! Hlauhawm i hmu elo, Pading?" a ti a. "A, engmah chu hmu lëm lo ve; lo kal ve teh, lo kal lawk teh, Tawka te khân sa rep kha lo rawh se, he laiah hian eng emaw riau ka hria e," a ti a. Lallianvunga chu thil chîk mi tak mai leh, a chhan leh a vang ngaihtuah chîk lova thil tih mai mai chîng lo mi tak mai a nih avângin a zâwt nawn leh a. "Min hrilh phawt rawh. Eng nge ni i hriat 'riau' chu ?" a ti leh a. Dinga chuan, "A! lo kal phawt mai rawh, i tâna pawi tur a nihin chutin ka ti mai hlei nâng, lo kal thuai thuai rawh," a ti leh a. An va kal phei dûn ta a. Mual dung të deuh chhim lam hawia inkhawh thla, ni lum thelh rii riaiah hian an chho va. Nula aw ni awm tak hlim taka nui hawm hawm hi an hre ta a. "Chu chu alawm ka tih," Dinga chuan a ti a. Tichuan an inrawn a, Lallianvunga chuan, "Zawi të tëin kal ṭhem ṭhem ila, i han en thla ru ang, tlangválte nên an nih chuan kan kalsan leh ang a, hmeichheho mai an nih leh......" a ti a. An kal chho ta a. Lallianvunga hi tleirawl chhuak tir të a ni a, nulate hi a ngaihtuah ngai lo va, ngaihzawng pakhat mah pawh a la nei lo. Khuangsai khaw tleirawlho pawhin inngaihzâwntir tumin nasa takin an bei tawh a, mahse an zîngah a duh ang leh a lung kuai an awm lo a ni chěk a ni ang chu, tumah rëng ngaizâwng thei an awm lo. A ṭhianteho phei chuan 'hmeichhia' an ti ru nak nak ṭhîn a. Mahse 'Hrângvung Huaisena thlah' chu chuti mai a nih an ring mang bawk si lo. A thiltihtheihzia leh a mipatzia cho chhuak tûrin thil a la inher chhuak lo mai mai a ni ang e.
Nakin deuhvah chuan an lo hnaih ta hle a, ding pawhin an kal ngam tawh lo va, bawk vâkin an tleng hriah hriah a, builukham hnuai thelhah chuan khaw chhak tleirâwl, mipa ve ve, nunna atâna chaw aia thil dang thlang rilru fo, hmël leh nungchanga sawisël bote chu an inen a, an hlim hle mai. Hnim kâr aṭang chuan an va bih dek dek a, tleirâwl rual, nalh deuh deuh mai hi sih-ah hian an lo inbual a, tui an lo intheh a, an inchhaih ṭë vel a lo ni a. He tlangvâl pahnihte mitah hian chu aia ṭhinṭháwng leh lungkuai hi awm tak maw! Vân aṭầnga lo tla ang mai hlir an ni si a. Vângpui zing ni chhuak eng nó ruih mai leh zokai thlifimin thing hnah no a chhëm fawn hlawk hlawk kâra nula rual hlim thâwm mawi tak mai chu fam khuaah lo chuan beisei phâkah an lo ngại ngại lo.
Lallianvunga chuan, "Dinga, en teh saw, a va nalh tehlul ëm! A biang han nozia leh a sam ṭhatzia saw! A kawng fèk aṭanga a dár pharh thlenga a inlâk mar chhoh dân te leh, a mawngbâwr aṭanga a ke lër thlenga a zuih thlâk dân te saw.... Aw, a mit meng leh a khawivah lawi.......," a ti tlawk tlawk a. "Kei chu saw ai chuan chhak lama ding, ṭhihna awrh, lenbuangṭhuam feng saw no ka ti zawk, aw, an vai sawn an ṭha," a ti sar sar bawk a. He thil hmuh nawm tak mai hi Lallianvunga te tân chuan thil ropui tak mai, mahni pawh intheihnghilh vek khawpa an ngaihsân a nih avângin awihawm lo khawpa uar phu a ni. Insum pawh harsa tak mai a ni a, mahse chutiang khawpa hmelṭhate awmnaah chuan tlangvál huaisen berte pawh hi an neuvin an nawi zo vek ṭhin.
Then buk kâra ni zung lo kal tlangin sih tui a zuk chhun, rawn inkap let lehin nulate biang a han en sen her mai chuh, nuih pawh a ti za lo; hlim rilu em em si a nuih theih hauh loh leh nuam ti hle si a hrehawm ti tak anga lan ang mai hi a ni. A nawmna chu a hrehawm phah deuh a ni ber e.
Nulaho chu an inhru hul a, lunglëng hmël pu tehchiam lëm lo hian an zai riai riai hlawm a. An zinga pakhatin a puan a thin pharh paha a hla sak chu rilruah a châm reng mai ka ti!
"Ami zalengin an hril, len lai di chhai,
Kei ka di tur thlang kawrvaiah thầm e;
Ka dawnin thinlai nau ang a ṭap e.
Sai khaw chawilung tuaitiri
Di chhai lova aw, ka uai tur hi."
A hia thu ang hi a awm dan a nih chuan a khawngaihthlâk hle mai. Mi a hluana hměl ṭha ber, a en apiang lung tiawi thei khawpa ngaihno bei, chhai lai lungdi hmu lova tar hlau ta mai chu eng vâng nge, a ṭhianteho pawh chu amah ang mai an va ni ve duh âwm ve!
Lallianvunga chu a lo zuk lawr thui deuh va, a chal a lang thei a. Theirawl pakhat chuan, "He lai sum pår hi ka phura târah ka'n la teh ang," tih pahin a han pan a. A han en chian chuan tlangvál hmël ṭha tak mai, che lo chang lova mu reng chu a hmu ta mai a. A lo nuih ver ver mai lehnghal a. A zakin a hlau ém ëm a, a ṭim sung sung mai a. Lallianvunga chu a tho va, nulaho chuan, "Râl râl," an ti a, tlán an tum a. Mahse Lallianvunga chuan, "Râl kan ni lo ve, hlauh tür kan ni lo; kan chanchin kan sawi zet hma chu tlân suh u," a ti a.
Nula zinga upa ber ni âwma lang, sáng thlerh thlawih chuan, "Ral ni si lo, engah nge hetah hian i awm? Engah nge min en thlâk? Khawi aṭangin nge i lo kal rëng rëng? Râl i ni, mahse min khawih suh. Tlangvâlin nula thil tisual lote chungah kut an thlâk ngai lo. Ka pu pawhin chutiang tih chîng chu fanau an sam lo a ti a ni," a ti a. Lallianvunga chuan, "I va han ti mak tehlul ve maw, râl ni ngeia min rin chuan ka lu hi va la rawh. Mikhual hmël hriat loh apiang hi râl an ni chuang ngai lo. Mahni rilru ang pawh sawi chiang thiam lo leh, nute tel lova kum khat pawh la tâl hrang ngai lo te chungah hian i rilru chuti ëm ëmin a ni maw a râpthlâk? Aw, khawngaih takin he sumbul pâr hi rálah chuan ngai lul suh," a ti a. Nula chuan tlânsan mai a rawt a; mahse an tleirâwl pakhat, nichina zai rët rët khân rem a ti ta tlat lo va. "In duh leh tlân r'u, kei chu ka tlân lo vang. Nichina sumbul pâr emaw ka tih kha kei chu râl niin ka ring thei lo," a ti ta ngâl mai a. Nula chuan, "A nih leh, lo chhuak teh, ṭhian i nei em?" a ti a. Lallianvungate ṭhian dun chu sih kamah chuan an lo chhuak dun ta ṭham ṭham mai a. An chanchinte chu sawi an han tum deuh va, ralkhat aṭanga inauh kha a lo ang lo va, an zak lutuk chuan an sawi hlei thei ta lo va. Nula upa chuan, "Khi lai thing ṭang khi min han thlâksak ula, kan rualin khuaah lo lût ve ang che u," a ti a.
Lallianvunga chu a han lâwn a, chutih hlân chuan Padinga chuan Lallianvunga chanchinte chu a lo sawi bal bal a. Lal fapa a nihzia, a huaisenzia, tleirawl te a nihzia te leh a zahzumzia te, an darkhuang rinzia te nën lam a lo sawi a. A thing thlâk zo chu a lo chhuak a, hmeichheho chuan an zah ta deuh viau mai a, ani lah chuan en pawh a en ṭha ngam bar bawk si lo va. Lallianvunga chuan, an lal hming te leh an khaw hming te a zâwt nual a. Nula upa ber chuan, "Kan khua hi in 300 lai kan ni a, kan lal chu Dodala a ni. Tlangval zawng zawng hruaiin vai rûn turin nikum pâwl tlâk khân an kal a, tûn thleng hian an chanchin hriat zuina rëng kan nei ta lo va, an thi bo vek tawh a ni ang, kan awm dân tûr pawh hi sawi ngam a ni lo, râl pawh lo lian se, inpumpek zël mai tûr kan ni. Hei kan tleirâwl, nichina pangpâr emaw titu che kha kan lal fanu a ni a, tûnlai phei chu a nu nën chauh an awm a, an khua a har thei khawp âwm e," a ti a. Dinga chuan, "A nih leh in khuaah chuan awm ve in phal ang em? In khaw hming pawh in la sawi si lo va, eng khua nge in nih? In tlangvâlte vai rûn chu an lo hawng ang a, min that phiar mai ang tih a hlauhawm teh e," a ti a. "Mi dangte pawh in awm elo, chu?" nula chuan a ti a. Dinga chuan, "Awm e, kan vai chuan sawmhnih lai kan ni asin. Ram chhuak kan ni a, tumpâng kan kâp a, kawng kan bo va, kan vâk kan vâk a, he in khaw phůl hi ralkhat aṭangin kan hmu a, nuam awmin kan ring ta ẽm êm mai a, kan rawn pan ta ringawt mai a ni. Khu laiah khuan kan ṭhiante chu an awm," a ti a. Nula chuan, "Tlangvâl vek maw in nih?" a ti a. Dinga chuan, "Ni e, tlangval hnahkhat ṭhiau kan ni. Ramhnuaia han tâl pawh hi kan duh a, kan sa hliam te pawh duh ila chuan dai bula thah mai theih a ni a, mahse kan ûm ta zël a ni. Kan ṭhiante chu ka zuk ko chho vang a, khuaah chuan lût ila, a nawm dẫn ángin kan châm ang chu,” a ti a. Thil awm dante chu an zuk hrilh a, tichuan an lo chho va, nulate chuan an phur an lo chhâwk a, anni'n an thing an putsak a. Nulaho chu an in lamah anmahni lo vin leh hautu tür an awm loh avângin an thla a muang rilru hle a. Ni dangah chuan an lën rei satliah mai pawh hian hau an tuar zël a; mahse mi hauh hmang hmangte chu an bo zo vek tawh a, an lâwm rilru hle a.
Lasai thal suihtu, hmuithal siam, hmuibeng siam, thembu leh hmui ilo, ëm pawp thawm, hnamhrual herh, fawng tah, suk suih, chutiang titu an awm lohna a rei tawh avângin mipa an mamawh hle a, tlangval hlir an ni lehnghâl chu Khuanulëng malsawmna angah an ngai a ni. An kalkawngah chuan tlangvalho chu an titi a, nulaho erawh chu an ṭawng mang lo. Kawtchhuahah chuan thlen in an insem a, Lallianvunga chu lal inah thleng turin an ti a, Dinga chuan an lal upa in, nula upa ber te in chu a pan ta a, mi dang pawh chuan an thlen in túr an pan sang sang a.
BUNG LINA
Khua an va lût chu, mite chuan mak an lo ti hle a, kawngka kimah anmahni thlirtute hmai hlir mai a sen fer fur mai a. Mi hmël fel deuhte leh hmël buh deuhte, chër deuhte leh pitar kun khin khente, putar vaibël zu leh naupang lu hreu bi bete, an zavai chuan an phâwk hrâ hlawm mai a. Lallianvunga leh lal tleirawl chu lal in lam pan chuan an chho dûn hnak hnak a. Lallianvunga chuan, "Nula, a nih leh i pate chu lo hawng ta phut sela, engtin nge kan awm ang le? Hei kan khua, nu leh pa leh ṭhian ṭhate kan tlânsan a, he zo khaw nuam tak thlifim dawng tûr hian kan lo inpe ta a, min lainat dertute kan hmuh loh vaih chuan kan chan chuan vaihlenhlo chan pawh a tluk lo vang. Kan khuaah chu mitthi anga ngaih kan ni tawh ang a, kumkhuaa bo hlen tawh tûrah min ngai ang. Tu nge ni i hming? Thu dik min hrilh la, kan sawi zawh hmain, nuam dâwna i rin loh phei chuan….," A sawi zawh hma hma chuan nula chuan, "Keia hming tehlul i hriat duh hrim chuan i la hre ning hlui dawn a, in kan hnaih tawh hle si a, ka chhâng rih lo vang che. Zanriah ei khamah tui min va chawipui la, ka la hrilh dâwn che nia. Ka nuin a lo zawh che chuan in chanchinte zëp nei hlek lovin sawi ang che," a ti a. Lal in chu an thleng dâwn ta a. Lalnu chu luhka lërah a lo thu pial vûn a, naupang pahnih hian a ke thak an lo hiat a, an sechal lianpui mai chu kawtkaiah a lo ding ruau mai bawk a. Lallianvunga te pahnih chu a thlir vung vung a. "Mâmi in va lo haw har ve, kha, khawi lam mi nge? Thival zuar elo? I phurh kha eng nge ni? A tlangvâl zawkin thing pu-a, nulain bâwmrâng i phurh tâk tlat le?" a ti a. A fanu chu a nui ta bawk bawk a. "Ka nu, he pa hi kan mikhual thei dawn lo'm ni? A fel awm rohzia, kan khawhar hle si a, tui chawinaah meichher le min chhitsak ang a, ka ëm pawpte kha ka thawmtir dâwn nia," a ti a. A nu chuan, "Ni e, a chanchinte ka'n zâwt thli-thlai zet ang a, mi fel pangngai a nih chuan a awm ve reng tûr alawm. Lo lût ula, va innghat rawh u. Kha thuk sira ka tui lum khân insil rawh u. I pa sa rep dah that kha a eitu tûr pawh an awm tawh loh hi, siam la, in ei dûn dawn nia," a ti sauh sauh va. Nula chuan, "A! ka nu roh hi, sanghal sa ka ei duh tawp si lo va, duh leh chaw chhûn te chu ka tlalam mai mai thei tho ve," a ti a. Lianvunga chu a insil hmasa a, nula hnënah chuan, "Sawtah khân in insil nasa hle si a....," a sawi zawh hma chuan nula chuan, "Sawi suh, sawi suh," tiin a kut zaizirin a lo khap mawlh mawlh a. Tichuan an insil zo chu Lianvunga chuan kawmchar lama thing ṭhutthleng kum hleu hlo mai chu a va pan a, a ṭhu a. A rilruin, "He nula hian eng ang takin min ngai ve maw? A hmël leh a nungchang hi chu sawisël bo a ni a, zaninah tui kan chawi dûn phawt chuan ka zâwt mawlh ang. Min duh ve se chu an mâkpa chhûngkhungah ka ṭang mai ang. An khaw hming ka zawh a sawi duh si lo va, ama hming ka zawh leh a sawi duh bawk si lo; a, ngaihthiam tûr a ni e. a la tleirâwl ve ëm a," a ti neuh neuh va. Tichuan chaw chu an ei dûn a, nula chuan a ei ṭha ngam meuh lo va, vawi khat mah chaw ei laiin an inbe lo. An inzah tawn lutuk a, ṭum khat phei chu nula chawhmeh ban tür chuan khaw dang a lo hawi a, Lallianvunga kephah chu a zu dap palh a, a zak lutuk chu a sen ṭeuh mai a. A mipa zâwk lah chuan a zah thupna eng emaw han siam ahnëkin amah chu a zak zâwk mah emaw tihtûr hialin a awm a. An chaw ei kham chuan, lalnu chu a lo lût a, Lallianvunga nën chuan an inkâwm ta a. Mi thil chîk fut mai hi a ni roh va. An mikhual chu thil harsa tak tak a zâwt a. Tleirâwl a-thuchang, chhân ngaihna pawh a hre mang ṭhîn lo va. A nu leh pa leh an khaw chanchin a zawh hnuin amah fĩah nân thu dang tam tak a zâwt a, chung zinga ṭhenkhatte chu:
Zawhna: Lei hi khawiah nge a innghah?
Chhanna: Satel lian puiin a phur kâng a ni.
Zawhna: Tui tâwp engtin nge a awm? Ruahte hi an sûr nasain, luite hi an tam hle si a, tui hi khawiah nge a awm zawh?
Chhânna: Luite hi an luang an luang a, tuifinriat an thleng a, tuifinriat chu a luang leh zël a, a tâwpah chuan lungpuisa a lo awm a, chu chuan a lo dep kang zël a ni.
Zawhna: A nih leh ruahte, khawpuite hi eng nge an nih?
Chhânna: Ih, ih....(a hre ta meuh lo va).
Chutih lai chuan nula puan zung ṭhui melh melh chuan, “Kei chu ka hria. Ruah hi vân nula tui tihbuak a ni a, khawpui hi chu Pu Vâna thlëngpui hnuh rik a ni," a lo ti a.
Zawhna: Anih vân khi thuah engzât nge ?
Chhânna: Thuah sâwm.
Zawhna: Thla âwk lem hi engin nge awmtîr? Thla âwk hi eng nge ni?
Zawhna: Pawite thlarauvin a awmtîr a ni, Awk hi pawite thlarau a ni.
Zawhna: Siruk hi eng nge ni a, eng vânga lo awm nge?
Zawhna: Khiangtehovin zawng an zîm a, thîm a lo zing phut a, khi tikhian an awm hlen ta mai a ni.
Zawhna: Ramsate hi tu siam nge ni?
Chhânna: Chawngtinleri siam.
Zawhna Mâmi hming hi eng nge ni?
Chhânna: …..
Nula: 'Dâr....'
Lalnu: Lo sawi suh, lo ngawi reng rawh.
Chhânna: Dârlalpuii a ni ang ka ring.
Nula : A dik lo, chutiang a ni lo, hming ka nei lo.
Lalnu: I chhâng thiam viau ve, Mâmi, i pa tâna ka zufâng siam kha, lo haw tih an nei si lo va, kan mikhual hi i zûk mai ang hmiang, i pa Chawnkhenga zuk ko ula, in dûn rawh se.
Naupang an tîr a, rei loteah chuan putar sam zial, pawhchhuah sei ngëk ngáwk hi a lo lut a.
Chhawnkhenga: Eng nge ni ta, a vawiin ataka khaw tlai tawh vei nën? Zanin chu thla ëngah arbâwm ka tah ang ka ti a. Hei chu tunge ni le? A mi han en dânah chuan hnamchawm mai a va ang lo ëm! Buan tûr a nih hi. Kan tleirâwl laia kan ṭhianpa Kaia, sakeiin a seh tâk nën khân an inang hle mai ka ti!"
Lalnu: A chanchin chu ka zâwt chiang viau tawh a, Khuangsai lal fapa upa ber a ni a, an ram vâk kawng bo mangangin Mâmi te thingphur an rawn zui hawng a, khua a har bawk a, châm ve rih se a tha ang. Han dek vël teh khai, mi eng ang nge nia i hriat?
Zú chu an han chawi thla a, roṭhum belah an siak chhuak a, an in ta a. Lallianvunga chu a zak deuh viau mai a, an lalnu lah chu a pawhraw viau mai si a, an nula lah chuan khaw dang rëng reng a hawi duh bawk si lo va.
Chawnkhenga: Tlangvâl, sa bawp engzât nge i man tawh ? Hei kan khua hi nula leh tlangvâl tam tâwkna a ni a, kan tlangvâlte chu awm se in han inbuan tür ale! Kan zu in chu a va han thlum tehlul ëm! I va khâwn ṭha duh lo ve, ruih i hlau a ni ang e, hlau hlek suh, mipa te chu zu a ruih theih tak tak ngai loh; khaw nge, lung te pawh a va lëng ta ve, i'n zai khamphei riai mai teh ang. Zovi nu, khuang pui chang la, Kutdenga leh Chalbova zuk ko ula, ka kawmthlangpa pawh lo tel rawh se. In ti teh tak tak ang hmiang. Hetiang vâng pui khua theng thawt tirh hian kan vânglai te kha ka hre chhuak ṭhîn a, Saibual khuaa kan awmlaia kan chawn ropui ṭhinzia te kha maw; ka lâwmnu Sangleri te kha la dam ve tak maw! Khaw nge khuang chu:
"Saisih tlângpui mawitu keimahni,
Kan lën lai leh hlim lai puan ang chul tawh hnu,
Ka ngai em lâwm, Leri, thar leh rawh.
"Vang khaw ṭuan rel val rual haw thei lo,
In ngai lo'm ni lanu leng, in chún leh zua,
Sai khaw tlâng leh awmhar Chawnkhenga."
Lallianvunga chuan mak a ti hle mai a, an khuaa an thirdëngpa nën inang hlein a hria a. Lalnu pawh chuan mani-lo-maha lo lunglën rilru nâk alaiin, an khaw putar aw ṭha leh hla hre ber mai zai a'n hria chu tuar har a ti fe a ni ang, a lo kiu rul rul a. Lallianvunga pawh chu a lo ruih deuh tawh avângin a ṭawng ring ve sâwt hle mai a, an mi kohte an lo thleng a, zu chu an in tlâng a. An rui thatho lunglëng tawh bawk si chu pawhchhuah phe ngâwk ngâwkin an làm ta hlawm a.
Zûte an put belh zël a, ṭin nachâng an hre ta lawk lo va, lëng len hun vělte chuan, Pu Kutdenga te lai lai chuan, "Khaw nge, i han ti teh tak tak ang, ka hla duhzâwng ka'n hril ve ang e," an la ti ta deuh deuh va.
Nula chuan an mikhual hněna a thutiam kha a la hre reng a, paho chu an ṭin har a ti hle a. An mikhual pawh chuan a nghâkhlel rilru hle a ni tih a chët dân leh a mitmeiah a ti lang a, mahse pa tarho lunglêng, rui tawh lehnghâl chuan tu mitmei mah an thlîr tawh si lo va. Nakinah chuan nula chu tui chawi tûrin a insiam ta ringawt mai a, meichher a chhi a, kal a tum a. A nu chuan Lallianvunga hnënah chuan (a vánneih asiamin) "Tlangvâl, khawngaihin Mâmi tuichawi hi va hruai lawk ta che, a dawih si a, a manganpuiawm theih teh a nia," a ti ta mial a. Ani chu thatho takin a tho va, meichher chu a chhi a, an chhuak dün ta a. 'A ṭawng nuam tâwk' an tih ang hian a rui tawh a, nula chu koh a han tum ṭhîn a, a hming a hre si lo va. Tichuan a hming a han zâwt hmasa ta ringawt mai a, "Nula, nichin khẩn i hming ka zâwt che a, i sawi si lo va, i nu lah khân min zâwt thut mai lehnghâl a, min hrilh tawh ta che, ka hmuh tirh che aṭanga ka hriat châk ber pakhat a ni si a," a ti a. Nula chuan, "I ti tak tak a nih chuan hrilh mawlh e, ka hming tak hian tumahin min ko ngai lo va, ka tët laia ka pate'n min koh duatna angin mi zawng zawng hian 'Zopui' min ti vek mai a; nang pawhin Zopui min ti ve mai ang che. Ka hming dik tak chu Dârneihzovi a ni a, i hming dik tak min hrilh ve rawh le?" a ti a. Lallianvunga chuan, "Ka va lâwm ëm, i hming min hrilh tâk chu. Tûn chinah chuan ka lei leh ka hmuite hi 'Zopui' tiin vawi tam tak an hmanhlel tawh ang a, ka zân mumang chenin ka taksa leh thinlung hi chu hming chuan a bawm dâwn ta a ni. Kei ka hming chu Lallianvunga a ni a, ka pa hming chu Hrangvunga a ni a, 'Vunga' tia an koh ṭhîn avângin Vunga ti hi chuan min ko ve ngai lo va. Mahse Zopui, ka pa chu nangmahni leh in khawtlâng vâng hian ka lo kalsan ta a; chuvângin amah hriat reng nân VUNGA tia min koh tia min koh ka duh e. A va han hlimawm tehlul em! Pu Chawnkhenga te saw mi eng ang khawsa nge an nih?" a ti a. Zovi chuan, "Pu Chawnkhenga saw pa taima tak mai a ni a, sate hi a kâp thei khawp mai a; an chhûng pawh khawsa thei tak an ni. A fanu chu U Râli a ni a; i ṭhianpa thlenna te kha an ni. An tlangvâl pakhat chu râl rûnin a kal ve a, an mangan lai a nih saw. Kan khaw râl rûnho chu an thi bo zo tawh a nih kan ring a, mahse kei chu beiseina lian tak ka la nei a. Ka pain an kal dáwnin, "Kan theih chuan Rëng ram thlengin kan kal ang, mi lu lâk ai pawhin sum-leh-pai kan beisei zawk ang," a ti a. Chutiangte a nih chuan an lo hawng lawk kher lo vang. Lo hawng lo hlen ni ta ang seng chuan, kan khaw tlangvâl chhuan ber berte an ni si a, ṭhenkhatte chu pasal nei lovin kan tar a ṭûl ang a, aw, kan khawvël nunte chu a va han thlâkhlelhawm loh tak ëm! Châm reng ang che aw, pasal min la zawnpui dâwn nia. Ka nu sawi ang khân naupang te ka la ni a, thu sawi awm lohte ka sawi palh chuan min lo ngaidam zel ang che. Zak thei lo nih te hi a awlsam khawp a, nang pawh i la upa lo hle niin ka ring, hla i hre lo ëm mai. Tun chinah chuan i duh angin 'Vunga' ti hlirin ka ko tawh ang che. U i phût leh ka û ang che'ng a, mahse nula leh tlangvâl in-û ût ût hi mawi ka tih loh zawng tak a ni," a ti siah siah a. Vunga chuan, "Zopui, fel taka ka hnëna thu i sawi siah siah avângin ka lâwm ngei mai; i pateho chu an lo haw leh ngei ang; dam takin in tlangvâlte pawh chu an lo thleng ang a, in chhai lai dîte nën hlim takin in la inkawm leh dâwn nia. Eng nge pasal tûr te chu i lungngaih ni? Mi pakhat chauh tân em ni i pian? I luah lai dî chu lo haw ve ta lo se, pasal nei lova tar mai i tum a ni maw? Khawvël hi chuti ëma ulh chuan lâk tûr a ni lo. Kei pawh ka tleirâwl chhuak chauh va, ngaihzâwngte hi ka la nei ngai rëng rëng lo va; ka hmël duh zâwng ka tawnna hmasa ber chu tûn hun hi a ni." a ti a. Sawi zël tûr chu a tlachham titih ta a, a ngawi ta dâk mai a. Zovi chuan a rilru khawih zâwng tak thu a han hriat chuan, a thinlunga a ngaihtuah chu sawi ve a duh hle a, mahse ṭawngkam a thiam bar si lo va, a sawi buar zo vang tih a hlau hle a. An tuikhur kawng chu phei diai diai hi a ni a, khawlai hlir ni mah se, mi tumah an awm loh avangin an tîtî chu tluang takin a kal zël a. Tuikhur an thlen chuan Zovi chuan a phur a nghat a, tui a thal pah chuan, "Vunga, chuti'n min ring a ni maw? Ngaihzâwng ka nei lo. Mahse pasal neih loh chu ka tum lo va, mite'n an ngaihzawng hlui an sawi te hi ka hre ṭhin a. Tin, hmeichhe fa chu pasal nei lova kan awm chuan, mi hmangaihtu hi mahni in chhúngah ngei pawh an vâng duh an tí bawk a, chuvangin hun lo la kal zëlah chuẩn tum tawk léng kan la melh rilru ve ang chu ka ti satliah chauh a ni. Keini khaw tlangvál zingah phei chuan nangni ang hi chu an awm lo reng reng nghe nghe asin. Han chhi êng deuh teh khai, ka hmu thei lo, i ding hla lutuk," a ti a. Vunga chu a lo hnai a, tui chu an thâl dûn a, an inen a, hnai deuh deuhvah hian an innuih ta fo mai a. Tleirâwl ve ve, inngaizâwng ve ve, hmel ṭha ve ve, ngaihzâwng la nei ngai lo ve ve, nuih heh ve ve; nuam an ti nasa hle ang chu. Tui chu an thâl zo va, Zovi chuan khua a vawh em avângin a puan lukhum chu Vunga a sintir a, an haw leh ta a. In an va thlen chuan, Pu Chawnkhenga zu rui chuan, "E! tlangvál, i nula hruai chu i tlâwm em? Khawi nge ka'n en chiang teh ang che u, Zopuii hi kan chhuang ve viau tawh a nia," a lo ti lâng lâng a. An zak dûn nasa khawp mai a, Zovi chu a khum lamah a phei a, a mu ta daih a.
A tûk khua chu a lo var a, Saisih khawtlâng chu a thiang vûk mai a. Zorama tlang sâng leh nuam ber tih mai tûr chhîpa awm a nih avângin, han hawi vël pawh nuam tak a ni. Lallianvunga chu zing takah a tho va, khua a hawi vël a. Khaw chhak lam a han thlîr chuan, Mat leh Tuirial phai ruamte chu chhûmin a lo bawh cham duai a, khitah kâwlkil hrútah chuan Lentlang a lang rii riai a, Ṭawi tlang leh Ṭân khâm pang te, Hrângtürzo te a hmu a. Hmâr lam a han hawi leh a, Ngaihbân tlângte thlengin a lo lang leh bawk a, Reiek leh Sakawrhmuituai tlângte chu che lo chang lo hian an lo bawk veng vung a. Zovi zîng buh dëng zo chu a lo zuang chhuak ve a, ni chhuah hma ngeia khawvël ram thlîr tûr chuan tlâng chhip lam an pan chho dûn ta a. Thlasik thaw tir a nih tawh deuh avâng chuan a vawt vậk mai a. Tichuan an mit an lên vël a; Zovi chu a pain tlâng hrang hrang chanchinte a lo hrilh vek tawh avângin Vunga ai chuan nasa takin a hre zawk a. A sawi zak deuh pawh a, an khawtlâng aṭanga lang thei tawh phawt chu tlång hming hriat loh pawh a nei lo va. Khuangchawithla, vângpui khaw thengthâwt lai a ni a, a hmun a thawvengin a zo va, a boruak chu a vawt vung vung mai a. Khaw thlang lam an hawi a, Tlawng luipui phai kuam chu khutah an hmu a, ṭiauchhumin a lo bawh vâr leh hluk a. Khaw thlang ni tlakna kâwl kil hrûtah chuan, tlâng dung seipui hi a inzam ruak a. Vunga chuan a chanchinte la hre hauh lo mah se, a lung a tiléng deuh hle a. “Zopui, khu khu eng tláng nge ni?” tiin a zawt a. Zovi chuan, “Khawi khu maw? Tlâng a tam si a, khawi ber khu nge ni? Pükzing tlâng heti lam zâwnga lo toh chhoh loh khu maw?” a ti a.
Vunga chuan, "Ni lo, khuta mi khu, chhûm dum kawi ngil ngel awmna zâwna mi khu maw le?" tiin a han kâwk a. Zovi chuan a la hmu thei ta lo fo va, tichuan Vunga chuan a kaihkuah sauh sauh va, “Khu-u-uta mi khu i hmu lo maw?" a ti leh a. Zovi chu a nui hawk hawk a, “E, khu khu ka pa te kalna ram, Reng ram tlăng hmingthang tak mai, Zâmpui tlângdụng a nih khu. Khutah khuan vai lal 'Reng' a awm a, a hausa ëm ëm mai an ti a, ka pate'n an ît a, an zuk rûn dâwn a ni. Khaw chhak lam tlângte khi i thlir tawh ang; en teh khi ni a lo chhuak dâwn ta, a va han mawi ruai ruai ëm! Khita tlângdung hla ber khi eng tlâng nge?" a ti a. Vunga chuan, "Khi khi Lentlâng a nih khi, pi leh pute awmna hlui a nia, he lam panga khamphei khi Zawngte tlâng a ni. Aw, kan khaw tlâng te pawh a lang thei alâwm le, he lai hi hmun ṭha tak a ni. 'Ram zawng zawng a lang thei vek a, khua zawng zawng pawh hmuh theih loh a awm lo'ng e' tih palh âwl a ni. Zovi, in nihlawh ka va ti ëm!" a ti a.
Saisih khua hi Hmuifâng tlânga awm a ni a, kan sawi tawh ang bawkin, a mi chëngte hi an hrisël ëm ëm a. Nula leh tlangvâl pawh an harhin an tha a zâ a; an ti a sen ṭhain an hlim ëm ëm bawk a. Zîng ni chhuak tîrin khaw chhak lam tlâng hrang hrangte a rawn en thâwi a. Saisih tlâng chhipa thing buk ṭawi bem bumte a rawn chhun ṭan chu a mawi khawp a. nungcha tinreng tân pawh mahni râwl neih chhun chhun hmanga kiu tlawk tlawk loh theih a ni lo. Zing boruak thiang kük mai hnuaia zokai thlifim thaw hlerh hlerh te leh, phaitualhlo hring dup mai kâra zing daifim tling, ni zungin a rawn chhun tle sawr sawr mai te chu, thil mawi leh nuam lampang sawina apianga telh ve tlâk an ni. Han hawi vël ila, thil hmuh theih zawng zawngte chuan lung hi an tiawi ëm ëm vek a. Khâm tlâng hrûta mute thlifim dawng insawi khur nger nger te leh, zo puallawi râwlkhang zuk thlîr thlâk a, kâwlhâwk rual lungrual awm tak maia thlawk dial dialte, râlkhat tlâng panga min ṭen sen ving vengte leh Tualvungi zâwlpuan ai maha vâr zâwka khabe hnuai lampanga ṭiauchhum inzar parh te khu Zoram thil hmuhnawmte zinga a ber kaite an ni. A! zîng ni chhuak lâwma zo thinglënbuang zâra chunglëng sava chi tinreng hrâm chîl chëlte, chhuah lampang mual letliama hauhuk zaipâwl thâwm rite, khâm pang chhim dam thlifim lěng velin thing hnah a chhêm rik hlep hlepte leh mẫu bung kua a chhêm rîk hawr hawrte chu beng titlaitu satliah mai ni lovin, khawvël buaina leh harsatna lak ata mihringte thinlung thiar fihlimtu a ni.
Vunga chuan chutiang thil mawi tinreng kârah chuan Zovi chu a thlîr a, a biang nozia leh a kimtlâng leh sakruang felzia te, a mit meng mawizia leh a aw chher chheng te chu ngaihtuah harsa a tí ëm ëm mai a. "Zovi, heng mita hmuh theih leh benga kan hriat thil ngainatawm zawng zawngte hi an duhawm ngei mai, mahse hetiang thil mawi chi tinreng infâwk khâwm pawh hian, nang mi pakhat chauh mawina hi an tluk pha lo nasa êm a, ka hmuh phâk loh i thinlung chhủng lam awm dân chu hriat ka và châk êm. Kei chu Zovi, ka damchhûnga ka hmuh theih nân che i hnen aṭanga hla lovah awm ka duh a, i pate chu lo hawngin min ûm bo tum ta ang mah se, khawngaih takin min hum zël ang che aw. Tláng sáng leh hmun zote hi thlâkhlelhawm hle mah se, a leh lampang chu khâm chhia leh lung pui hmun, mihring tlâk hlum mai theihna hlîr a lo ni leh si a, ka hmabakah hian hun hlauhawmpui a lo kal ang tih ka va hlau êm! In vëng tlangvâlte an lo haw hun chuan, ka tân hian khawinghal bu tawn darh ang maia hrehawm a ni dawn tih ka hre lawk kiau mai si a. Vawiin chu i hnena ka awm reng theih nan i thing phurhnaah ka lo kal ve ang e; zanah chakai kan chhît dûn leh dawn nia, nizân pawh i nuin a sawi kha," a ti a. Zovi chuan, "Vunga, i naupan ang hu aiin ṭawng hmang i lo thiam hi maw le; hawh, i haw thla tawh ang. Kei tehlul hmuh phâk loh chu hlau tür i ni lo ve. Tlangvâlte chu nulain kan ûm zâwk tür che u a ni a, nizân ka muthilh theih loh phah tawh che a, tûkin tük puma hna dang ka thawh theih loh phah leh che aṭang hian ka thinlung awmzia chu i hmuh fiah theih ka ring. Thu sawi pawh ka thiam ve lo va, ka chết dân hiạn ka rilru ka ti lang mai ṭhîn. Thing chu min va phurhpui la, tlaiah chuan Chalkhawh lui kan chhit dawn nia” a tỉ a.
Ṭûkthuan ei kham chuan, lalnu remtihnain Zovi leh Vunga chu thing phur chuan an chhuak a. Zoawi leltë kiu chhuai chhuai mai hnuaiah chuan, hnahkhâr hmun thelh rii riaiah hian bîl thing ding ro an ek dûn a. Tuma mitmei vën tûr dang awm hek lo, anmahni ve ve chu mi zahawm ber an ni mai a; mi fate sawi ṭhîn, an la tih ve ngai loh khawvël thil danglam tak mai, an rilrua lian dun ëm ëm a awm a, chu thil lo so sáng zël avâng chuẩn an inhmangaih dunna thûk tak chuan an insûm theihna khaidiat féi tak chu a lo chhu chat lo thei ta lo va. Zopuii leh Lallianvunga hun lo thleng leh tur hi eng ang tak ni ang maw. Hunte chu a lo kal zël a, Zovi leh Vunga chuan an inhmangaih tawnna chu an thup thiam lo tulh tulh a, Zovi nu chang ni lovin, a khawtlâng hial pawh chuan an lo hre chhuak ta a. Tichuan an lalpa awm lo mah se, innei lo thei lo an lo ni ta a, Vunga chu kal bo lo tûra chhia chhamtirin Zovi nu chuan nu leh paah a lo suih nghet dun ta a. Sailo inneih dân ni lo mahse, ropui takin an innei a. Chung lai vëk chuan an khaw tlangvâl pahnih râl rûn an lo haw a, an râl rûnnaah Rëng hovin an khuate an man zawh vek thu an rawn thlen a, ni thum chhûng lai chu khua a reh ṭhuap mai a, an sun nasa hle mai. He thu hian Zovi te inneihna a ti nghet hle nachungin, a ti ropui lo sawt a ni. He mi thu avâng věk hian Hrângvunga khaw tlangvâlho chuan to an hlawh a, nulaho hian an innghirgho phah âwl lo mai ṭhin a ni.
BUNG NGANA
LALLIANVUNGA VAWRTAWP :
Lalnu rorëlna hnuaiah chuan kum nga lai an awm hnuin, Lallianvunga chuan tlâng a lo chang ta a. Khawtlâng vânduaina pawh an lo theihnghilh ṭan ta mëk a, tûn hma anga nuho lunglëng chiau vawng vawng ri hriat tur pawh a awm ta meuh lo. Ṭhangthar an lo nulain an lo tlangvál chhuak zël a, Saisih khua chu a lo ropui ṭan leh ta hle a. An khua hi in zathum chauh ni mah se, in khatah mi tam tak an awm zël avângin mihring an tam ëm ëm a, nula ringawt pawh zanga an tling a, nuthlawi pawh hlui sawmthum daih lai túr an awm. Tlangval erawh chu, puanthuah khai thei chinte nën chhiar vekin zathum an tling ṭhaṭhum lo va. Buh leh bal thuah khawsa thei tak an ni a, ran vulh lamah te pawh an hmuingil ëm ëm a ni. Tlai tin mai hian sial haw khâwm hi mual laiah tlâng dung zui zawng hian an ding tlar tiar tuar mai ṭhîn a; sepui chër, nghawng pan hrët hrawtte leh se notë sen thing thêng te, sepui ki lehlam bungte leh nâk râng riat ruatte, se lâ ți ëm ëmte leh se patuai inti ngëng ṭan tawh kawlh viaute, se chal lâmzâng ki ṭha elkhënte leh ki ṭha vak lo, nghawng chhah viau site, se chi hrang hrang hi an ther hiang huang mai ṭhin a, a châng phei chuan an insi bup bup ṭhin a, a ropui thei hle a ni.
Lallianvunga fate pawhin tlangvâl an lo hre ṭan ve ta, nikhua a lo rei ta a ni ang e. Pu Dinga te pawh lal upa min pâwl tak an lo ni ta a, lal upa sawmnga zînga a thusa pâwl tak a lo ni ta hial nghe nghe mai.
Vawi khat chu Saisih khuaah chuan, sakei sual em ëm mai hi a awm a, mi tihṭhaih te a chingin, ran seh te pawh a hrát ëm ëm mai a, hmeichhia phei chu mahnia kal fål ngam pawh an awm tawh lo. Kar an kam leh a mit nëna kam ang mai a ni a; an pasalṭhate'n tihhlum tumin bei mah se, a vengtu awm ang mai hi a ni a, an tihlum thei reng rëng lo mai a, sumhmuna kel riak a la zël mai a, mihring pawh a bei ṭan tawh a. Vawi khat phei chu pafa thum feh haw tlai fal hi a lo bei a, an pa ber chu a seh a, a fate chuan an paw haw a. Sakei chuan hmuh phâk rengah dâi bul thlengin a rawn zui a, tin, chu lo pawh vawi khat leh chu pa pahnih lo lama riak hi thlâm chhung ata a phih chhuak bawk a. A chët dân chu a râpthlâk tulh tulh mai a. Tichuan lal leh upaho chuan a tihhlum zâi an rël âwl lo ta mai a. Vawi khat chu mut reh hian an kar kam a per a, zâwlbûk pathuma tlangvál riakte chuan um zâi an rèl ta a. A kal hla ang tih hlauvin an lal ho chuan a zân a zânin an ûm ta a. Saisih khaw tlangvâlho chu an thin a rim tawh ëm avângin an huai hle a. An upate'n ṭinsan zâi rël mah se, tumah rëngin an üksakpui duh lo. An chhui zël a, Sihpui ruamah an chhui lût a, hruitung leh sairil bawn pui hnuaiah hian a hnu a rul chuk ṭan ta a. Tichuan, an pasalṭha Pakawlha chuan ro a rel a, "Tlangvâl za rualin chhak lamah tlân hual nghâl rawh u, a dâng za rualin thlang lạmah, he lam aṭang hian kan lalpa hovin rawn bei phei sela, keini'n lehlam pang khân puiah sâwn kan lo chang ang. In meichher ti alh ṭha ula, a tlân bo hma ngeiin i hual ang. Tumahin silâi kah loh tur, kan inrâl palh ang tih a hlauhawm. Fei pawhin chhun phak loh chu khawh loh hrâm tur a ni, chema sah a ṭha ber," a ti a. An pasalṭha chu an hlau si a, hrui bawn kâr, sa hrâng hliam hlauhawm pui mai, a awmna lai pawh hriat chian loh chu an tlân hual ta a. Tichuan, an tlân hual fel tawha an hriat chinah chuan, lehlam aṭangin Pakawlha hovin an rawn vai phei a, lal hovin a hnu an rawn chhui phei bawk a, an nawr ṭan a. An sakei zim chu a rum hum hum a, tleirawl deuh tân chuan mawng a za huau huau ngei ang. A han hrâm nasat zual chàng phei chuẩn mitin mai hian zâng ta deuh huau hian an inhria a. An hual zîm tulh tulh a. Nakinah phei chuan hual chhung hruitung bawn pakhat chu a tawmna a ni tih a lang chiang ta a. Tichuan an inau vel a, a luh chhuaktu tur an mamawh ta hle a. Lallianvunga chuan, "E, khuate u, vawiin chu Saisih tangval kan va ngai ve le, ka khuate zîngah he sa hrang luh chhuak ngam hi in awm phawt chuan in thih leh sepuiin ka thlaichhiah ang che u ang a, in dam leh darbu ka pe ang che u," a ti a. Tichuan, khua pawh a lo vậr fel ta a, an pasalṭha Pakawlha chuẩn, “Chhãng ta che u, tlangválte tân inzirna ṭha ber a ni alâwm, in chhân duh loh chuan keiman ka luh chhuak ang," a ti a. Chu veleh tlangvál panga hian, "Keiman," an ti rual ta ṭhawt mai a. Tichuan tlangvâl pangate chu an han lût ta a. Sakei chuan a lo hmu a, "Hurr-rr-rr" a lo ti ṭeng ta beu beu mai a. Tlangvál pangate chu an intiam rual a, 'thih leh thih vek, dam leh dam vek' tiin zâm hlek lovin an bei a, sakei chuan a lo bawh a, an panga chuan a bawh thlu ṭhâwt a, an tleirâwl pahnihte chu a seh na hle a, pathumte chu engmah an ti lo va. Hûk tuar tuar chung chuan hual dãi lam a pan a, Pakawlha'n a pumah feikibárin a lo chhun a, sakei thinrim chuan a len pawr leh ta lawih mai a. Tlangvål hliam tuar thâwmte leh keipui râwl chang rût mai Sihpui ruama a han inchhâwn kual vel chu thil ṭihbaiawm tak a ni. Tichuan, tihlum lo chuan an hawsan leh ta rih a. Chaw ei kham chuan mipuiho chu mualah an inhmu khâwm a, an lal chuan, "Aw le, hei kan sa chu a la thi lo va, kan pasalṭha leh kan tleirâwl huaisente'n an lu an hloh phah tawh a, kan va chhu hlum nghâl tûr a ni. Mualveng tlangvâlin thlân lo lâi se, mi dangin ka hovin kan bei leh ang. Tumah tlânchhiat loh tur, a tlân tlân ka kâp ang. Chem pawhin sah loh tur, kuttum ngata chum hlum tur a ni. A chết dân hian Saisih khawpui min tham lo vei ëm mai a, ka hmasa ber ang a, Dinga'n hnu dâwl rawh se, i va zâwn chhuak thuai ang u," a ti leh ta a. Tichuan an liam phei leh ta dual a, an han haw haw chur chur mai chu a nasa hle mai. Sihpui rûamah chuan keipui na tuar chu a lo rûm leh kûk kûk a, mi paruk lai nunna a lâk sak tawh avângin an nel lo tlâng hle tawh mai a. Mahse Mizo dik tak, Saisih khaw chhuak ngei an nih an inhre tlat a; an lal thupek angin an tlan hual leh a, an sa a lo chauh tawh êm avângin inhliam na ëm ëm awm tawh lovin kuttum ngatin an chûm hlum thei ta a. A va khawih hmasa ber chu Léra a ni a, sa chuan seh a han tum a, mahse mi dangin a ke hnung lamah an lo pheh sak a, a tukkhumah Kâwla'n a rek a, a ṭhenin a keah an chelh a, tichuan an sawh hlum thei ta a. a, Tichuan hlâng an siam a, an zâwn haw ta bûng bûng a, kawtchhuahah lalin bawhhla a chham a, silai vawi za an kâp a, khua an va thleng chu ni a tla tawh a, lal inah an zâwn chho va, dar nen, khuangpui nën an awi chur chur a. An lal chuan a lo tiam tawh angin an mi huaisen thite sepuiin a thlaichhiahna a siam a, se chalin a sakei chu a aî bawk a, an upatéhovin se chal pakhat an thawh a, a tûk chuan awm ni an kham ta a. Mual laiah tualmei an khuk a, pathlawi fel tak takin mawng langa puan vengin sa an buaipui a, upahovin sakei chu an lip a, a lu lam turin an buatsaih a. Ruai an ṭheh zawh chuan sakei ruang, favaia hnawh puar chu mual laiah an lâm ta a. Dârkhuang sawmsarih leh dârbu sawmsarih leh dâr mang tam tak nên chuan an lâm hual tạ bùng bùng a. A hmasa berah chuan an lal chuan, a lal puan dum leh diar ṭial nën hma a hruai a, a hnungah mi huaisen pathumin silai kengin an zui a, a hnung lehah fei leh silai kengin an zui a, kârthlâkin an kal a, a hnung lehah dârpu leh khuangpuin an zui a, puan dum sinin vakiria leh chhâwn an tawn ṭheuh bawk a;
(1) Va ko u, va ko u, ka pa lung lian va ko u,
Ka chun ka zua suihlung an mô wl lo;
Sih tlângpui ngûr suihlung a mâwl lo,
Mawl lo maw, mawl lo maw e.
(2) Sa hráng leh mi hráng intawng emaw,
Lallianvùng dâr ri vũ vũ Saisih mualah,
Sa hràng lũ kan lâm e, vậl rualin.
(3) Lâm dar ang kan chhai a tlawm ta maw,
Lian buang pawnfen zâwn u ziațiali zâl e,
Á ngũrpui tláng chawi kan hrang lâm e.
(4) Au ral ral rawh belh lai Vunghrânga,
A mak lo maw sumtuala thlang sakawl-kei;
Lal lai puan nêm te'n i lo zawn chu.
(5) Saisih tlânglam dar khuavel thang maw,
Mei fual, sakawl zia ṭial zo khaw thlang lumtu;
Sumtualah pár ang ka lo läwm e,"
an ti a, an su dup dup mai a.
Hla hlui kulmut pui pui an hril zél a, a khat tawkin silai an kap bawk a, pa ṭhenkhat chu hmeithai lemah an chei a, tuibûr nen sakei chu an chhaih fĩam a, a chẳng chuan pawnfente an zawn bawk ṭhîn a. Khua a lo tlaiin ṭîn a lo hun dâwn ta a. An lal chu a lung a lêng hle mai a. Buh seng a la hun dâwn loh bawk avangin khawtlâng hlimna eng emaw tal siam leh a tum ta a. Tichuan mipui ṭîn tûr hnênah chuan, "Tün favâng chhung ngei hian khuang ka chawi dâwn a, nula leh tlangvâlin sa thing lo zâr ang che u. Khuate u, in huaisen leh taimâkna hi Khuanu'n malsawm rawh se. In tinin zu bêl hnih lo nei ṭheuh bawk ula, buh ei lam harsate in lo awm palh hlauh chuan hei ka buhzêma mi hi tumah râwn lovin la zêl ang che u," a ti a.
BUNG RUKNA
Saisih nula leh tlangvâl zasarih lai mai chuan an lal khuangchawina tûr sa thing zâr tür chuan kawtchhuahah an innghak kháwm tuar mai a. 'Zo ngawpui thing zawng zawng an kit fai vek thei hial awm mang e' tih khawp hialin an tam a. Tichuan lêntupui hnuaiah chuan an thelh lût ta sung sung a, leilung a thiangin a tuihul tawh bawk a, an hêl lai dîte nên chuan chumi ni chu hlim takin an hmang ral ta a A tûkah chuan ruaipui tûr leh zupui tür buh an deng leh mup mup a. Saisih khua hi kan sawi tâk ang khẩn, buh leh bal thuah hausa thei tak mai an ni a. Favâng awllen hị chuan, se chhun, khungchawi hi an hna pui ber a ni mai ṭhin a. Nula leh tlangvál buh deng chu lalin sumdêng zu a lo tum sak a, hlim tak zela thil an tih avangin nite hi an kham lo khawp mai ṭhin a.
Ni sarih lai a lo ral ta a, an sa thing zâr pawh chu a ro hle tawh a. Tichuan khuangchawi chu an ṭan ta a. Nula leh tlangvâlin thing an phur a, paho lunglêngin khuangchawi dân tûr an rêl mup mup bawk a, a khawtlângin an phusa mur mur mai a, nula leh tlangvál thing phur hrai nân sepui pahnih an talh a, an lo buatsaih diam a. 'Ur lâwk zân'-ah chuan nula leh tlangval zawng zawng chu lal inah an kal khâwm a. An lal in hi lianpui mai, a dung hlam sawmli, a vâng hlam sawmthum thlâk a ni a, an khaw puitling zawng zawng an pun khâwm pawhin an leng vek deuhthaw hial a ni.
Chutichuan, nula leh tlangvâlte chu inkârthlâk chuat hian chhak lam leh thlang lamah an ṭhu tlar a, an inep tuar mai a. Khuangchawi thla vânglai tak mai a ni a, a êng no ruai mai a. Khuangpui ring êm êm mai hi an pathlawi zai thiamin a bêng a, seki tumtu leh hla hriltu nên a laiah an awm a, hla sak pah chuan an sawi dup dup mai a. He laiah hian, khuang bengtu leh seki tumtu tih loh chu, pa emaw, nu emaw an tel ve ngai lo, nula leh tlangvâl ṭhiau an ni tûr a ni. Zân a lo rei a, an tleirâwl zu siamtute an zam a ṭha bawk a, an lo rui țan ta a. Zai lah chu an thiam tulh tulh mai a, men pawh hi an meng phal tawh hlawm lo va. Tichuan, an dân pangngaiin nulain tlangvâl an chawi ṭheuh va, chumi hnu khaw vâr dâwn lamah nulaho chu tlangvâlin an chawi leh a, an inthlâk kual zêl a, mi pakhatin a ngai chawi nawn leh theih a ni lo. Hla un leh kulmût pui pui an sak nin chinah chuan nula leh tlangvâl inhmangaihna lampang hla an vawr ta thung a, chhak lama mi leh thlang lama mi chu bânin an inzâp tawn suau suau mai a.
(1) "Dârdawna hawngin mi hai vuak e.
Zalêng kimna Sai khaw tlâng zo lêr chhîpa'n,
Hai chhêl chhawl di nêna kan lênna.
(2) Hawikawm lenrualin min sêl lo u,
Ka thál ang e válnêma'n sial ki várin,
Lung tilêng Mâmpui i u tawh nân.
(3) A zahte mai zawng a thang tham lo.
Tunah erawh chung vakawl lên zawkin aw,
Len mawi thlang-va lam zir keimahni.
(4) Nu hnûntui leh saisên têta a chun ka ngaih,
Tunah nang lêng ka ngai che lungrun mi u,
A sawi hian Mâmte ka sawi thei lo.
(5) Ni thang puan Dárpui, i zár dün ang,
Ka chung kawlngo mah hi zo nêm phunbuanga'n,
A ṭang zár ki-kawi a khawng thúl e.
(6) Zâl reng rawh chaltuai ka rún sângah,
Aitenáwnpár ṭin tiang rêl lo rawh mi ú,
I tâwnah tlâng rêl ka dáwn lo ve.
(7) Neihchawng rûn lúmtu chu keimahni,
Chalngêng rauthla Siali kan awihna rûn hi,
Kan la ngai dâwn mang e khua reia'n.”
Vâl lungiêng zual ṭhenkhatte chu an ṭap zawih zawih hial ta mai a; nulate lah chu "Dârdâwna hâwng"-in a lo "hai vuak" tawh avângin meng phal reng hi an awm tawh si lo. Nula zâi thiam aw ném dam raih mai leh vâl aw fawn vùng hlurh mai kâra khuang pui leh seki ri an inchhâwn buk buk mai chuh, tuar har tûr a ni rëng e. Lehlam pang lal in bang pui pâwn lama paho zû in lah chuan an bei tak nasa khawp mai a, an zâi hruaitu chu paria deuh dën dâwn, bân sei zer zawr, sam ṭha fahran mai hi a ni a, an hla ki a sân deuh veleh hianin, "Awi-awh-chhei-khah-khah!" ti hian hniam deuh mai aṭang hian a han intheh ném chho va, a bân a’n phar a, a châng leh mutê lênin, a chang leh kâwlhâwk mual liamin, a châng leh vai zawi lâmin, pawh chhuah phe ngâwk ngâwk khawp hian a'n lâm mai ṭhîn a; nuthlawi rual tam fèt mai hi an thle nghawng nghawng mai bawk a. Chumi zân kher kher chuan a tlang nghin hian a nghing ta emaw tih mai tûr a ni.
Hemi ṭuma Lallianvunga khuang chawi hian ni sarih leh zân sarih a awh a, ni tin sial pathum leh vawk pahnih an ei ziah a; an ropui khawp a, an zu in nawi leh an bungbël tleuhna tui bua chuan kawrtë a siam a, luipui hnâr a lo ni ta nghe nghe a, Zorama lui pawimawh pawl tak, Tuirial kan tih hnâr hi a lo ni ta a ni. Hei lo pawh hi lal mual sira tuikhur, an sa pumpui sûkna ṭhin chu tun thleng hian a la awm a, ramsa leh ran vulh engmahin an la dâwt duh lo.
BUNG SARIHNA
KHUANGCHAWI TAWP ZAN SUIHLUNGLÊNG LO VAL AWM TAK ANG MAW
Mihring tung chhova kal, mi ang sa anga Khuanuin a lo siam ve tawh, puitling nia thil ngaihdân tâwk thiam tawhte hnenah chuan, Saisih nula leh tlangvâlte'n nuam chhëk ringawta khawvël an hman theih bik loh dân chu sawi leh hrilhfiah kher ngaiin a rinawm lo va. He khuang chawi tâwp zân pawh hi hun lo kal zëlin a rawn hër chhuah a nih avângin, mak tih tûr a ni lo va, lo hnar mai theih a ni bawk hek lo. Zing aṭangin nula leh tlangvâlte chuan an hun hmâwr lam chu ren tak leh thiam taka hman an tum a. Lal inpuiah chuan khuangpui nen an zai buk buk a, an aw dam dânah leh an hla sak thu awmziaah chuan chhûnlâwnah te hi chuan, nula nui ri hawm hawmte, tlangval haw-haw thûm chur churte leh naupang infiam thawm bengchheng tak nën Saisih khawpui hi a ri nuai nuai ṭhîn a.
Tuipui lian ang maia hun lo kal zël chuan zân a lo hnaih tial tial a. Tükin zinga chhak kawlrawna mawi ëm ëma lo chhuak, zalëng naufa ni chhún awmhar hnëmtu, chung tûr nipui a siang lawina thlang lenkâwl a lo hnaih ta. Siamtu ruat angin nungcha tinrëngte hian a hun takah thil an ti ṭhîn a; duham chin tâwk nei lo, khawvel mihringte zet hian erawh chu hlimna kan neihte hi hrehawm nản kan hmang ṭhin a, kan hun nuam berte hi nakina min tỉhrehawmtu leh min tilungngai bertu tür an ni zël ṭhîn.
Fur leh ṭhâl inṭhen tûr vângpui thaw tîr káwl eng mawi ëm ëm te kha, kum pui sûl a lo vei leh të të zët loh chuan an tawng leh tawh dâwn lo va, chawng buh den nite leh sa thing zâr nite, khuang chawi ṭan zânte kha, rilru mitthla mai an lo châng zo ta. Thlawhhma lam han thlir chuan buhte chu an eng huau tawh a, ṭhalaite kova thawh tür innghat chu a rip ṭân hle tawh mai si. Nang nula, nang tlangvâl, Mizo dik tak i ni si a, hun kal tawhte ngai leh thlahlela rilru hmang hrehawm mai lovin, i hmaa tih tûr lo thleng apiang chu, i koh haw ang maia ngaiin, hlim takin ti zël mai rawh. Khuanu'n zah a ngâi ang a, hun ṭha zâwk leh mawi zâwkte chu a rawn inher chhuak leh ngei ngei dâwn a, Saisih tlângpui lungdite nëna pheikhai vâwr siauva dâr ang in lënna khua pawh hi kûrin a tliak mai dâwn lo asin.
Chutichuan Lallianvunga vânglai khuangchawi ropui ber ni hnuhnung chu thlang kâwlah a lo pil ta ruai ruai mai a, a pil tûrin Saisih khaw piah zo ngaw leh Hmuifâng tlâng pang a'n chhun thawi sen ruai mai chuan, tlai chhimbuk leh zotuklo lungmâwl tak ngial pawh an kiu vawng vawng hial mai.
Zân chu a lo thleng zël a, zo khaw tleirâwl ṭhenkhat, hnathawh ṭulna leh ṭhahnemngaihna châng la hre lo, nuam chen chauh hi emaw dam chhan ti mai-hote chu an lo ngui ta, an hmabâka thawh tûr awm chuan a lo mawlh si lo. Chumi zân chu a ropui dan a danglam hle a, Lallianvunga pawhin he mi zân hian hun ral tûr uiin a mittui a titla hial a ni.
Aw le, a tûk zînga buh seng tûra lo lam an pan dâwn tawh avângin, zân pawh meng rei lovin, mut hun pangngaiah chuan, "Mang ṭha, mut tui," tiin an lo inṭhen darh ta a. An benga khuang pui ri leh seki ri inchhâwn buk buk mai châm reng nên chuan, Pu Lallianvunga vânglai chawng chen ropui ber mai chuan lo hmang ral ta a ni.
