SIALTON OFFICIAL

SIALTON OFFICIAL

-C Ṭhuamluaia

Mi tinin kan dam chhung hian thil hrehawm emaw, nuam emaw, hlimna emaw, lungngaihna emaw leh thil dang tam tak kan tawn ṭheuh ka ring. Ṭhenkhatte chuan chung chu nasa tak te pawhin an tawk ang a, ṭhenkhatte erawh chuan an sawi tham em em loh tein an tawk ang. A hnuhnung ‘ṭhenkhat’ zinga mi hi ka nih ve ka ring. Thil ropui han ti tur chuan mi zaidam leh nungchang ṭha ka nih avangin (chutiang chuan miin min sawi a ni), chanchin ropui han nei ve mi ka ni lo va, chumi avang mai chuan ka zak bik bawk hek lo- khawvel mi tam zawk hi chutiang chu an ni. Mahse he thil te hi chuan ka hriat rengna hun hi nghet takin a luah a, ka hre reng ṭhin a; nghilh ni ka nei lo va, ka han ziak ve dawn a ni.

Ka han thlir kir leh hian, hun rei tak ni tawh mah se engkim chiang takin ka la hmu thei. October ni eng mawi tak, Zolawn khaw tlang thengthaw nuam tak, Hotel Odyana leh a chhunga ka nupui fanaute nen.

Sialton aṭangin sawrkarin min sawn dawn a, kan awmna thar tur chhim lam panin favang tir hian kan chhuak a ni. Sialton khuaa kan ṭhenrual ṭhate leh kan pi leh pute chhung, min ngaia mittui nena kan inṭhen thu te zawng ka ziak zel dawn lo. Lungleng tak maiin kan inṭhen a; chanchin inhrilh fo tura intiamin kan chhuak ta a ni. Aizawl-ah hotu ṭhenkhatte thil pawimawha be turin ka awmna lama hotute’n min duh avangin Aizawl lam kawngah kan kal ta a. Aizawl-ah chuan kei chu ni hnih lai ka va cham a. Ka nupui leh ka fapa leh ka fanu (kum 7 leh kum 5 mi) erawh chu kir khawtlai ve a ṭul loh avangin thuam phurte nen Champhai peng aṭangin chhim lam chu an pan hmasa a; Odyana nuam ber leh cham nana ṭha ber, Zolawn khua, ni thum kalah min lo nghak a ni. Chumi chhun dar hnih vel, ni sa eng iar mai hnuaia ka nupui leh ka fate ka va pawh chu sawi vak ngaihna ka hre lo- kan hlim hle mai. An hlim hmel leh Mama te unauvin an nu hnena, “E, saw le, ka pa,” an tih a, tlan chunga min rawn pan ka lo pawm leh ka lo kai vel te chu engmah dangin khumin ka ring lo va, engtikah mah theihnghilh ni ka nei tawh lo vang. Kan chhungkaw ngaih ve dan mawl tak chuan, he khawvel hi a mawi a, a nuam a, a hlim em em ṭhin a ni.

Hotel Odyana chuan engkim, thingpui leh chhang te (a duh tan chuan zu pawh) a nei a; tichuan hlim takin chungte chu kan han ei tlang a; nupui fanaute nena awm ho hlim dan bak chham chu tlai deuh tak thlen hma chuan a awm lo. Awm pawh ni se, chutiang aia nasa chu keini ang chhung chuan kan hre thiam tawh lo vang. Dawhkan kan han kil a, Mami te unauvin an thirfian duhzawng an han inchuh te chu khawvela hmuhnawm berte zinga mi a ni. Kan han inen a, kan hlim tih kan hria.

Kan vaia mut theihna khum pakhat a awm loh avangin Hotel Manager chuan man chawi chuang lovin a remti bawk a, Mami nu chu pindan dang pakhatah ka mutna tur kan siamtir a, “Mami te nen in nufa zain zanin chu mu ang che u,” ka ti a ni. Tlai a lo ni thuai a, zanriah te kan han ei kham chuan naupangte chu an nu hovin pawnah pangparte thliak turin an kal a (Hotel compound chu nuam tak, pangpar nena vul chuk a ni a). Kei erawh chu lehkha pawimawh ṭhenkhat ziakin in chhungah ka awm a. Tin, ka mutna tur chu a nuam dawn (chhin) emaw tiin ka han tlu zal chhin a. Chutah chuan thil ho tak, mak tak si a lo thleng ta a; chu chu a ni, karei! heng thi thil zawng zawng chuanna chhan tur leh kumkhuaa ka mittui hul tawh lohna chhan tur chu ni.

Khum sirah chuan lehkha chhia ka han hmu a, ka hmuh leh ka chhiar fo tawh ṭhin niin ka hria. Paih tum pahin ka han la a, tin, ka han en chiang zawk a, ka rin ang ngeiin ‘Shillong Times’ tih hi a lo inchhu kuau reng a.

Rei tak mai khaw chhak lamah, ka nupuite zinga khawsa ka nih avangin Shillong Times-in min thleng zo tawh lo va, min thleng se pawh ka ti hek lo. Shillong leh Khasi ram chu eng emaw thil ho, atthlak tak mai avangin hriat leh bengkhawn ka tum ngai tawh lo a ni. Chanchinbu dangte hlir ka chhiar zawk ṭhin a. Mahse chu mi ṭum chuan han chhiar leh vek chakna tak ka nei a. Hlui chhe tawh tak mah ni se, eng emaw thil hlu tak chhar chhuak angin ka inhria a, ka han en ta a ni. Ka han keu a, tun hmaa ka chhiar ve ṭhina awm ngai lo ‘Personal Column’ ka han hmu a, ka han chhiar a,

“D- 

if you could see my heart, it is bleeding now 

D” 

tih a lo chuang a. Kei chuan, “Khawvel hi a lo la ngai reng a nih hi maw le,” ka ti a. Tichuan engmah ngai lovin thu dang tlangpui lian deuh deuh leh editorial te ka han en thuak thuak a. Tin, phek 3-na sir ding lam pang, thlur te tak te mawng lamah chuan her liam tawh hnu (nun hlui) ka han chhar chhuak ta a.

Hman lai kan lehkha zir, tlangval ve lai chuan hming mawi em em a ni a, thinlaia cham reng ṭhin ‘Dorothy’ a ni. (Dorothy and her little daughter is straightened circumstances, entered St Mary’s Convent. It may be recalled in this connection that Dorothy married a handsome drunkard who drank himself to death two years ago. Since then her lot has been a hard one. She was originally a tea girl of M locality here.) ‘Dorothy leh a fanu naupang te, manganna avangin St Mary’s Convent an lut. Amah hi tlangval hmelṭha tak pasala nei a ni a, mahse a pasal chu zu in nasa mi a ni a, a rui hlum. Kum hnih lai a ni ta, an chan a hrehawm ta em em’ tih a ni.

Ka han chhiar chuan ka thin a phu dawt mai a, ‘Dorothy’ ka han ti phawng mai a. “Dorothy, queen of the days I loved,” ka han ti a.

Ka han chhiar a, ka han chhiar nawn leh ṭhin a. Tumah dang an nih rin rual a ni lo va; Shillong Times lah daw mai mai rual a ni hek lo. Staff thar an nei ang a, mi naran leh chanchinbu-a chuang ve phak tur ni lo mah se an chhuah ve a ni thei a, a lo chuan takah chuan thil awm lo lutuk leh ni thei hlawl lo tur chu a ni bik si lo. Engpawh ni se, “D- hmu thei ni la aw! Ka rilru......” Zoṭawng phei chuan ka let chhuak thiam lo. Ama hnena ka sawi tawh hnu ngei a ni a, a rawn ti ve ta a ni. ‘D’ tih lah tute inkoh dan tih ka tan chhut rei a ngai si lo. A! tumah dang an ni lo. Eng emaw ti-a ka lo hmuh leh a chan chauh tak ziate ka lo hriat nan a rawn ti a ni ngei mai tiin ka ngaihtuah a, ka dawn vel a, ka thin te a ṭhawng ta zawr zawr a ni.

Tichuan rang em emin nghilh tawh hnu nun hluiah rauthla a leng kir ta vang vang a; Dorothy hnena thingpui ina kan kal ṭhin lai te, a inchei dan, a mit meng, a chal sam leh nui hmel te zawng zawng nen, Shillong khawpui chiang em emin ka hmu ta a. Engmah dang reng reng ka ngaihtuah chang lo va, ka nupui fanaute ngei pawh chu ka hre chang ta lo a ni. Ni lo! min hmangaih ve em em, ka ti dawn lo. Dik takin min duh ve chu ni se, heti hian kan awm lo vang a, tuna min tihlim em emtu ka nupui leh fate ka hnawlna ni hauh lovin, hengte pawh hi ziak a ngai lo tur.

Rei fe kan inhmelhriat hnuin a mawi tulh tulh mai si a, ka tuar zo ta lo va, “Dorothy, ka duh ber mai che a ni,” ka ti ta phawng mai a ni. Chung hmate chuan duh ber nei ve ngai reng reng lo ka ni a; thawnthu te-a ka chhiar bak chu nula leh tlangval chanchin pawh ka hre lo tih tur a ni. Dorothy ka han ngaizawng chu, lal ngai lo lal a lo na ngang mai a; ngaihzawng nei ve ngai lovin ka han nei ve chu ka la runthlak hle mai a, ka thiam lohna hmasa ber a lo ni ta awm e.

Neinung chhung pawh ni lo, mi naran ve ngawt mai hi zawng a ni a; mahse, Dorothy vangin Shillong tual len a nuam a; Dorothy vangin rethei taka mahni ei chawp dapho an par a; Dorothy vangin awmhar lunglente a nem ṭhin a ni. Chan tawka lungawi thiam mi, awhawm em em, hlim reng ṭhin mi a ni. A kianga awm hi a dai riai bikin a hriat a, ka kham zo ngai lo. Silk puan eng nalh takin a lu ṭhenkhat a khuh ang a, a chal sam kir mawi tak mai a lo lang deuh chhak ang a, a biang no sir tuak ve veah rangkachak bengbeh mum te te a uai then nelh nelh ang a, chutiang chuan fing khata hla aṭang pawhin chhawkhlei par sen Dorothy zawng i thlang chhuak thei tho vang. Inkhel en leh puipun khawm chang chuan a rawn inchei ve ang a (mi angin inchei hun hi a nei ve ngai mang lo va), pheikhawk sen leh var a chawi ang a, en kham zawh theih loh, khawvel thil mak Dorothy a ni.

Mipui zinga kan inhmuh a, ka pan loh chuan kan inhmuh lehin, “Engah nge hman ni khan min hmu si a, i lo kal loh?” a ti ang a; a thingpui zawrhna-a ka kal loh chuan, “Engah nge kha mi ni khan i lo kal loh? Ka lo thlir reng che a sin,” a ti ang a, kal mah ila, ka ṭawng tam loh chuan, “Engah nge mi dang an awm hian i ngawih reng bik ṭhin?” a ti bawk ang a, ‘engah nge’ tih reng reng a ni ṭhin.

Tichuan ka rilru a leng zel a, March thla thli thawt vuk vuk niin Dorothy chu ka han hmu leh a. A ṭhiannu pakhat nen ketli khaiin phulah an kal a ni. Thli chu a hrang ngang mai a, an samte a chhem thur chhe zo vek a, an puante a chhem hlim vawk vawk a; an tawpah chuan an kal thei ta thlawt lo va, nui hawr hawr zel chungin a ṭhiannu nen chuan an ṭhu sawp dun ta nawih a. Kei chu chhak deuha awm ka ni a, ka zuk tlan thla a, an kiangah chuan ka zuk ṭhu ve a. A ṭhiannu chuan nui chungin min han en a, a kal ta thuai a.

Kan han inen a.

“Eng nge i rawn tih?” a ti a. Kei chuan nui chungin, “Ngaihzawng em em mai ka nei a, a hming chu Dorothy a ni a; heng lai velah hian nitin deuh thaw hmuh theihin a awm an ti a, ka rawn zawng a ni. I hriat mi a ni mial lo maw?” ka ti a. Dorothy chuan, “Hria e, ka ṭhian ṭha ber a sin. Eng nge i hrilh duh?” a ti a, a nui haw a. Kei chuan, “A, eng chen nge hetia tui lai rap anga min awmtir dawn tih, hmangaihna hmingin ka zawt duh a ni?”

“Hmangaihna hmingin a? Fiamthu i duh hle ka ti,” a ti a, mawi takin min han en a, a nui a. Ka sawi ve leh hmain, “Ngawi teh, engah nge hetia min awmpui reng? Ka tlai ang. Mi rethei, mahni ei zawng lai ka nih hi. Kal ta la, lehkha zir nuam,” a ti a, a tho ta a. A kal ta chu, “A nih D-. naktuk tlai dar nga- milem- ka lo nghak che,” ka ti zui lawm lawm a, tin, kan inṭhen chu a ni leh ta reng a.

Cinema-ah chuan a lo kal pawh ka ring reng reng lo va; mahse Dorothy zawng mak ve tak a ni. A thil tih tum i hre thei lo vang. Ka sawi ang chiah chuan kei chu ka lo awm a. Chiang lo taka beiseiin ka sana chu ka lo en ka lo en a; mahse rei ka ding bik lo. Hla fe aṭangin a lo lang vaw vaw hi ka hmu a; ka lawm lutuk chuan ‘tawnmang em ni?’ ti chung zelin, Maureen O’Hara te channa film ‘Do you love me’ tih kha kan en dun ta a ni.

Thil te tak te te, sawi tham loh, mahse hmangaihtute tan chuan hlu tak si a thleng reng a, ka ziak seng lo. Ngaihṭha har tak mai ka ni a. Chung hun laia ka rilru chu riangvai tak mai a ni. A tawi thei ang berin han lawr khawm ta ila: ka thin a rim a, ka lung a awi leh thul a, ka tawlh zel a, a chang leh nau ang ka nuar thul ṭhin a ni ber mai.

Tichuan Odyana khuma mu chung chuan ka lehkhathawn ziakte ka han ko kir hlawm a, tam tak chu chiang em emin ka la hre thei. Hmangaih em emte hnena lehkhathawn, thei hlawl si lo ziak a ang ber. Min duh ve chuan min hrilh tawh em em turin ka ngen a, min duh lo tak tak a nih erawh chuan engkim titawp nghal tura ka intiamnate a ni. “O, D, if you could see my heart, it is bleeding now,” ka tihte pawh chiang em emin ka la hria. Chung ka thu sawi ngeite chu chanchinbu-ah a han sawi nawn a ni a, ka rilru a tinem leh ta a; ka ngai thar leh ta a, ka mangang ta em em a ni.

Ka lehkha a chhan ni ka han hmu leh a. Chu mi ni ruatah chuan a hun takah ka va leng chhuak a, hun intiamah chuan Dorothy chuan min lo nghak reng tawh a. Nui chungin, “Nang ai chuan D, ka nghakhlel fe ti rawh?” a lo ti a.

Hmun fal ṭha taka kal kan ni a, thu tak tak kan sawi dun a, pangparte pawh ka tawntir ve tak kha. Kan ṭhu a; "Chu, lo kal tawh loh chu i tum maw?" Dorothy chuan a han ti a. 

Kei chuan, "Min duh ve loh chuan tu nge…," ka han ti a.

"I lo kal dawn tawh loh chuan a va hrehawm awm ve? Min dawnpui ve na nge?" a ti a. Min han en kawl kawl a.

"Min duh ve la, Ka dawnpui che a ni mai alawm. Lo kal loh chu ka tan deuh asin hrehawm dawn, i hriat sa a ni," ka ti a.

Ka sawi zawh chuan min han en leh rawm a, tin, nui chungin, "Listen, duh che ila, engtia min tih nge maw i tum le?" a ti a, a lo thle phei haw a.

Kei chu mite anga nula tih dan thiam pawh ka nih loh avangin fawh te chu ka lo beisei phak awzawng ṭhin lo va. Chutia min han cho lang chu ka tha a tho ngang mai a. Huai takin, nui chungin, "Heti hian mawle, Hoino," ka ti a, ka han kuah a. 

Tin, rei em em mai chu he lei hrehawm hi pialralah kan han siam ta vawng vawng a.

Aw, khangte khan kumkhua daih thei se, inṭhen tawh hlek lo ila ka va ti ṭhin em.

Kan han harh chuan Dorothy chu a han thaw huai a, “A, Mizo nula nih theih ka va han chak em!” a han ti a. Chung lai aṭang reng chuan ani chuan buaina khawdur lo thleng turte chu a lo hmu lawk reng tawh a lo ni a; kei chuan ka hre ve si lo.

“I haw tawh ang hmiang?” Dorothy chuan a han ti a. “In kan thlen tlai zawngin kawl a hnim ang e,” a ti a. Kei chuan kawl hnim turte chu ka hre thiam ve lo va, ka ngaihtuah bawk  hek lo. Chu chang lovah Dorothy ka kianga a awm chuan engmah hi ka hre ngai lo va, engmah ka hmu ngai lo va, engmah ka dawn chang ngai lo.

"Min hrilh chian hma loh chuan ka kal lo vang,” ka ti tlat a, ka tho duh lo va. Ani chuan, “Hei aia chiang eng nge i la duh?” a ti a, mahse kei chuan, ‘thu’, engmaha chang thei lo ‘thu’ ka duh tlat si.

“En rawh D, kan exam ṭep a ni a, exam zawh chuan Zoram lamah han haw ka duh dawn a ni. Engmah lovin min tikhawtlai mai mai duh dawn a ni maw? I hmela han en mai zawngin heti em ema ngilnei lo awm zawngin i lan loh hi. Han sawi teh, D- han hrilh teh. I tel lo zawngin ka nung zo lo vang- ka nung zo lo,” ka ti a, a kutah ka vuan a, a no ngang mai si a, ka han chul ṭhin a. Tihngaihna a hre bik lo va, mangang takin a han hawi vel ṭhin a. Tin, thu thar daih angin, “Ih e, D- ka ṭhen zo lo vang che i tih te zawng, i fiamthu thiam vang mai mai a ni a, ṭha takin exam la, han haw phawt mai ang che.”

"A nih leh min lo nghak reng duh ang em?" ka han ti thuai a. Chutah chuan duh tak a hmu ta a ni. 

"Duh ang," a ti ve thuai a.

Kei chu ka lawm tawk a tling der pek a. Nula hmelṭha ngilnei tak Dorothy te angin thu an sawi a, 'nghak reng duh ang' an ti a ni a. Rival dang tumah ka hlau lo va, a rilruah ka chungnung ber niin ka inhria a. A, khaw nge, ka thla a va han muang tak em! Engpawh ni se khawvelah keimahni chauh pawh kan ni lo va, nu leh pa leh chhungte nei ve ve kan la ni a. I hria ang chu, chhungte ngaihdan. Nem takin min han en a, ka hmel aṭang chuan ka inpe tih a hmu. Nula fing tak mai a ni a, kan inkawmna zawng zawngte  ka han chhutin ka duhna aiin min duhna a nep zawk fovin ka hria a. Kei chuan lawn lova vana arsi lak ka tum a, ani erawh chuan leilawn awm lo a zawng a ni. 

 

Chung ni hnuah te chuan rilruah zir lai a cham lo hle. Hmuh leh thuai ka inbeisei tehlul nen, ka hmu leh ta lawk lo lehnghal a. A ṭhiannu erawh chu ka hmu a, ka zawt a. Mahse a ṭhiannu chu a lama ṭang a nih avangin a sawi ṭha duh lo va. Tichuan Dorothy hritlang te chu ngun takin ka lo ṭawngṭaisak ve ṭhin. A tawpah chuan min hrilh ta a, an chipui tlangval ṭha tak mai pakhat nen an innei dawn a, engkim an tifel tawh tihin ka hre ve ta a ni. Engtin nge chung thu lo chhuakte chu ka vei tih ngaihtuah a harsain ka ring lo. Dorothy chuan min hmu hreh ve tawh bawk a. Tin, han inhmuh a engtia han tih theih tur pawh awmin a lang tawh lo bawk a. Kan intawng thei ta hlek lo va. Ka exam te a lo thleng a, lung zing takin ka Shillong ni hnuhnung berte chu ka hmang ta a ni.

 

Mizoram ka thlen chhoh leh tawh hnu chuan lung a leng thei hle mai ṭhin. Mahse ka theihtawpin ka rilru ka tikhauh a, 'an ramah chuan ka kir leh tawh ngai reng reng lo vang; eng na vei nge ni' ka ti a. Tichuan engtin tin emaw thil a kal zel a, a tawpah chuan Sialton khua, khawchhakah hian hna thawkin ka lo awm ta. Nguri nen hian kan inhmu a, kan inchhar chuak a, ṭha takin kan innei ta a ni. Shakespeara nula pakhatin a tlangval hnenah 'men are April when they woo, December when they wed' a tihtir a.

Kei erawh chu ka letling hlauh a, ka lawm hle mai. Nguri ka rim tirh chuan (Dorothy fo vangin) December ka nih chiah tawh loh pawhin January emaw, February emaw tal chu ka ni ang. Kan han innei a, Ngurpuii'n min ti April ta a ni. Dorothy meuh leh nun hlui min theihnghilhtir theitu a ni a, ṭha ka tihna leh ka duhna ziak dawn ila, ka ziak seng lo vang. Ka fate pawh mahni rila rahte chanchin sawi mah ila ka daw lo. Ṭha tak mai, thuawih thei, duhawm em em an ni. Hmelah pawh Mami te chu han nula se khawiah mah sitna hmuh tur an awm lo vang. A hnuailam thei ang ber pawhin, ka ṭawngin mi nuih tiza suh se, han inngaitlawm thla ta ila,

'Kan sakhmelah dar a zam kan ti bil lo,

Ngaihnobei chhung kan ni, khua lianah'

ti ve hep hep ngam tur chin kan ni.

Tiang chuan vanneihthlak takin nupui fanau ṭha tak tak karah hlim taka awmin ka inhmu ta a ni. Tumah hmuhsitna ni lovin ka uang hle bawk a ni. Hun lo la kal zel tur hlauhna reng reng ka nei lo va, tar kun ṭuak hun pawh lo thleng ang hmiang, ka fate an dam ang a, Ngurpuii ka sira a awm zel phawt chuan ngai lovin he khawvel hi ka chhuahsan ang ka ti ṭhin. Dorothy meuh pawh lo vul nawn leh se ka hlimna leh kan chhungkaw nun dan chu a rawn tih danglam zawh ka ring tawh lo va, ngaih pawh ka ngaihtuah ngai tawh hek lo. Mahse....

Chumi chanchinbu ka han chhiar a, ka rilru a lo la menzia chu tun thleng pawhin mak ka ti reh thei lo. Aikaih ka ni hial em ni? A ni! Ka lo la theihnghilh awzawng lo mai a lo ni a, hun rei tak ral tawh hnu, thil hlui mah ni se, chanchinbu meuha an hrehawmna sawi a, ka Dorothy hming ka han hmu chu ka tlangval thar leh a, rang takin ka thinlungah hliam hlui a lo pun leh ta a ni. Hrehawmnasa tak tuarin an rum a ni tih ka hre reng mai a. Tuk leh zana Roman ho tih dana Mari hmaa an hrehawmna leh lungngaihna, chal leh awm te khawiha an han hril kual vel tur chu ka mitthlain a hmu vawng vawng a, ka khawngaih ta em em a....A! Khawiah nge ka awm? Zolawn khua-a Hotel Odyana-ah a ni lo’m ni? Ni, ka hmu a, Dorothy ka kawm a ni... Chutia ka inngaihtuah a, hman lai Shillong nun ka lo nun nawn leh laite chuan ka fate chuan min lo ko min lo ko a ni awm a, mahse ka hre lo va. Tin, min ko ang reng ka hre leh a, chumi zawh chuan Nguri’n, “Engati nge maw i eih duh hauh loh le?” a tih ka han hria a. La phiar chunga ṭawng a ni. An lo kal phei a, ka mutna pindanah chuan an lo lut a.

Mama chuan, “Ka pa, engati nge i ei duh loh? Kan ko kan ko si che,” a han ti a. An pathum chuan an lo lut a. Kei chuan a takin ka lo chhang duh lo va; khumah chuan ka let phei a, ka hnungchhawn a.

Nguri chuan, “I mutna tur i lungawi lo em ni? A nih leh sawtah sawn mutna, chhuatah siam ila i mu tlang mai ang u hmiang; i duh lo em ni?” tiin min han bia a. Chu pawh chu ka chhang duh lo va.

“Hawh u, i kalsan ang u, a ho mai mai em mai,” tiin an nu chuan naupangte chu a hruai chhuak leh ta a. Mami chhuak tur chuan vui takin, “Ka pa chu a sual roh em mai, ti rawh, ti rawh ka nu, mikhual kan ni si,” a tih ka han hre leh a.

Pindan lehlam aṭang chuan Nguri’n Mami chu ring deuh tak hian a han hrilhru a, “Mami, i pa hnenah chuan va kal leh la, ‘A nih ka pa, ka nu leh Mama sawtah mu se la, kan pahnihin hetah i mu ang hmiang?’ va ti rawh,” a tih ka hre leh a. Nguri zawng, ka lungawi loh hlau reng reng ṭhin a ni.

Mami chuan a dan pangngaiin ‘aw’ a ti thuai a, chak takin a lo tlan phei leh a; mahse en pawh ka en lo.... A, Mami, ka lo en duh lo che a ni. A mak hle mai. Ka en nin zawh ngai hleih loh Mami ka lo en duh lo va, a lungawi lo em em a, mittui tla chungin a nu hnen lam chu a zawng phei leh ta a; lungchhe em emin a va ṭap ta hawm hawm a. Mahse ka a a ni ber ang chu, ka fa duh tak lungchhe inhnip vel te pawh chuan ka rilru reng reng a khawih lo va; engmahin min tiharh zo lo a ni.

Ka ngaihtuahna zawng zawngin Shillong-ah ka awm a, St Mary’s Convent Waiting Room-ah Dorothy te nufa hmuh tuma nghakin, nghakhlel takin ka ṭhu a ni. Hmeichhe pakhat a lo kal a, “Tu nge i hmuh duh?” a rawn ti a; pencil leh lehkhapuan them a rawn keng a. Kei chuan rang em emin ka la a, ‘Dorothy leh a fanu’ tih ka han ziak a, hmeichhia chuan a keng chho ta a. ‘Ka hming a han hmu ang a, Dorothy thin chu a va phu nasa dawn chiang em!’ tiin ka nghak ta a ni.

Mahse, ngaihtuahnaah chuan ka tawng leh hman ta lo va, a thlalak ka neih ka hre chhuak thut a. Chu chuan ngaihtuahna dawt, pialral aṭangin he lei khawvelah hian min hruai kir leh ta a ni. Thlalak chu thingrem chhungril takah ka dah a ni a; kum tam tak chu ka en leh ngai tawh lo va. Rang takin ka fate awmna pindanah chuan ka va phei a, ka note bu hlui ka va phawrh a; ka pindanah chuan ka phei leh thuai a, ka han keu thuai thuai a, tah chuan Nghilh-tawh-hnu-i, sakhmel chul thei lo Dorothy ka hmu leh ta!

Ka han en a, a ngai tein a chal samte chu a la kir chit chiat a; kum kua lai ral tawh hnuah ngai em emin ka han chul sak leh ta heuh heuh va. Danglamna reng reng a la nei lo va, a bengbeh te, a mit te, a hmui te..awi ka nu, a hmui! Ka han bia a,ka han fawp a, aw, ka zep dawn lo, ka han fawp a, ka han ko leh ṭhin a; mahse khaw ngui tawh hnu, ni tlak dawn vela rengchal kiu te mai lo chuan Nunhlui-ngaia min chhang si lo.

Odyana awmna phul zawlah chuan thla a lo eng ṭan a. ‘Khai, a ni ngang lo mai, boruak ṭha tal va dawng teh ang’ ka ti a, ka tho va, lamliana len harh tumin ka chhuak ta a. Tumah pawh ka be lo va, pawn ka va thleng a. Thla chu eng mawi dawn hlein ka hria a; mahse ka hre riai ruai chauh a ni. Zan dang ang chu ni sela Nguri nen pawnah kan ding ang a, Mama te uanu infiam hlim takin kan thlir tur a ni. Mahse chung zawng, nimin te, nimin piah te leh hmanlai hun an ni a; tunah hi zawng Dorothy ta ka ni.

Hmana kan inṭhen dawn khan Dorothy chu a ṭhiannuin, “Chibai tal inbuk ang che u ka ti a ni,” tiin a rawn len chhuahpui hram a; thu tlemte sawina hun kan nei a; mahse ṭhiat theih engmah a awm tawh loh avangin thu pawimawh han sawi chhuah tlak kan sawi ka hre lo.

“Dorothy, ka han haw ang a, mahse theihnghilh ni ka nei lo’ng che. Mizoram aṭang chuan e, i lenna K&J Hills leh Hmar tlang hi ka rawn thlir ka rawn thlir ṭhin dawn zu nia aw,” ka tih erawh ka la hria. Ka rilruah a cham rei ber a. Dorothy ngaih vanga khawtlang ka chuan lohna a rei ta em a, chumi zan thla eng tir no takah chuan ka rin lampang hmar thlang chu, kum kua lai ral tawh hnuah ka han thlir leh ta vawng vawng a.

Chutia rilru baihvai taka ka awm lai chuan thlemna hi hriat mang lohin a lo kal ṭhin a ni awm e; tin, do zawh pawh har tak a ni ang. Engpawh ni se kei ve chuan ka do zo lo. Tlangval ve lai te chuan zu hi ka lo in ve zeuh zeuh ṭhin  a. Dorothy chunga ka thinrim zual changte pawhin sawi tur ting chuan ka lo rui ve tawh ṭhin a; mahse rei tak chhung chu ka tem leh ngai tawh lo va. Tichuan Setana’n min pawng lak dawn tak avangin ka rilrua lo chhuak hmasa ber chu, Lalzova’n ‘di loh tleina chawltui ningzu’ a tih fo ṭhin kha a lo ni ta a.

Dorothy kianga ka ruih kha a hnuhnung ber a ni a, a rei tawh hle si a; ‘khawi nge, tun hi chhunzawm lehna hun ropui chu a ni lo’m ni? Pa kan mangang alawm le’ ka ti rilru a. ‘Chutiang mai mai an ngaihtuah ngai lo, min fawp leh mai zawk rawh’ titu tur ka Ngurpuii ka hruai si lo va. Chu ai hnekah thlemtuin ‘kal rawh, kal awh, hmeithai zu a thlum ṭha’ a lo ti bawk si a; ka pen ka pen ta mai a ni. Zolawn khua leh Hotel chu inhnaih tak, inep uar a ni a.

Tlangval leng ṭhenkhat ka tawhte hnenah hmeithai zu nei ka zawt a; remchang deuh mai, veng chhak tlang chhip lamah chuan a lo awm kher bawk a, ruih ngei ngei tumin ka pan a ni.

“Ka pi, zu i nei em?”

“Bel khat thlum ṭha deuh mai ka nei.”

“A tawk lo vang. Bel khat dang thlum ṭha tak va zawng tawh.”

Cheng hnih ka pe a, zawng turin a chhuak ta a. Hmeithai fel tak a ni ang, rang takin a rawn chawi lut a; tichuan bel khatin ka sawrtir a, ka in ka in ta a ni. Ka chanchinte min zawh a tum a, mak ti deuh tak, zah tak si hian min en a. Mahse engmah vak ka hrilh lo. Thlalak chu ka han phawrh a.

“Ka pi, hetiang hi i hmu tawh ṭhin ngai em?” ka ti a, ka han pe a. Ani chuan mei engah chuan a han en a, “Mihring thla a ni maw?” a ti a. Kei chuan, “E khai, ka pi, i tar lutuk tawh a ni maw? I hmu chiang thei na nge? En rawh, Angel var thianghlim a ni,” ka ti a, ka la kir leh a. Tichuan Dorothy thla en reng chung chuan ka in ka in a, ka lo rui tlu ta a ni.

Eng hun chiah nge tih pawh ka hre lo; zan reh tak tawh, dar 2 hnu a ni an ti. ‘Tho rawh, tho rawh, i chhungte... Odyana...kang...,” han ti ang reng hi ka hria a, min han hnuk deuh lawp lawp hi an awm a, an tlan chhuak leh ta mai a. Ka han harh chuan mihring ralkhel au chuah chuah ang leh mei kang ri ang ka han hria a. Tin, tlangauin, “Khuate u..tho rawh uuuuuu. Hotel Odyana a kang eeee,” a tih ka han hria a. Chu veleh rang em emin ka tho va, ka zuang chhuak ve ta a. Engtin nge thi lova Odyana pawh chu ka thlen thlak ve theih tih pawh ka hre lo; ka tlan thla chiam a, khawlai lung bumbohah te chuan ka tlu thla zawt zawt a. Ka mangang au rawl nen chuan ka chhungte chu ka ko thla zel a.

“Nguri, Nguri, hlau suh u, hlau hlek suh u, in pa ka lo tlan e,” ka ti a, ka tlu thla zawt zawt a. Vawi engzat nge ka tluk a, eng angin nge ka thlen tih pawh ka hre lo. Rang em emin thil zawng zawng chu a thleng nghal a, a thleng zo ta vek a, a kin ta a ni!

Ka han harh chuan a tuk tuk leh a ni tih min hrilh a, an lal inah ka lo mu reng a; zo-khaw compounder-in min lo enkawl a. Ka han harh veleh chuan Zolawn khaw lal chuan min han bia a, mahse ka chhang lo. Hmelhriat ngai hleih loh karah chuan Mama te, Mami te, a nu Nguri nen chuan ka han ko chiam ṭhin a; MAHSE he khawvelah hian zawng tawh leh ni an awm ve ngai dawn ta lo a ni.

Ka kang nasa hle mai a lo ni a; chung chu tunah zawng ka sawi dawn lo. Ka samte a kang kir chhe vek a, ka kawr te, ka taksate nasa takin a kang a; chutiang chuan ka nupui fanaute chhanin ka lo che a ni. Mahse an zinga kal ve zel tur leh hriat loh ram an thlen huna an kianga awm ve zel tura ka lo thi ve ta zawk lo chu pawi ka ti. A mak hle. Min chelhtute an awm ang a, ka hre hlawm lo a ni ang.

Zanah chuan engmah sawi lova ka chhuah avangin Nguri chuan naupangho chu a lo menpui reng a; naupang muthilh tawh hnuin ani chu zanlai thlengin a lo la meng a, min lo la nghak a, mahse a rei lutuk tak em avangin a mut a lo chhuak a, a lo muhil ve ta a ni ang. Khawnvar eng reng chung chuan a muthilhsan a, hre lovin a vai thla palh a, engtin emaw a kang ta nge tih hriat lohin an awmna aṭang chuan mei a chhuak ta a ni an ti. An harh ve hman hmain a lo nasa ta lutuk a, an inchhandam ve hman ta lo a ni.

Aw, khatiang nupui fanau ṭha, vannei taka Lalpa min pek, ka suahsual leh at avangin ka chan ta a ni a; ka inchhir hian ban a pel. Engtikah mah tawh leh ni an awm tawh dawn si lo. Aw, ka duh tak, mi thianghlimte u, tunah te hian ka va ngai ṭhin tehlul che u em!

Ka hnathawh ka bang tih te chu sawi a ngaiin ka ring lo. Rorelna court-ah thu tlem sawi a ngai a; chungte leh thil tam tak ka han tih fel hnu chuan ka han inen a, khawvelah hian keimah chauh ka ni ta a. Ka vak ka vak ta a; rilru reng reng ka nei ngai lo. Mami’n ka bengah hian.... “Ka pa, kal zel rawh, ka pa...kal....,” min ti ṭhin hian ka hria a; khawiah mah awm nghet thei lovin ka kal ka kal ta mai a ni. A chang chuan ka han chhang a. “Mami, min la ngaidam na nge? Khawiah nge maw ka kal chuan ang le? Kalna tur ka hre tawh lo,” ka ti ṭhin a. Nguri leh Mama chuan eng emaw tal han sawi ve se ka tih tehlul nen, engmah an sawi ve ngai si lo va. Mami chauh chuan, “Ka pa, kal zel rawh....,” min ti ṭhin a ni.

Chutiang chu a lo nih tak avangin hrehawm apiang bawh ka huam a, rilṭam mangan hi eng ang nge a nih ka hre tawh a; tuihal dang rova vah hnu hnu hi eng ang nge a nih ka hre tawh a; ni sa leh ruahpui hnuaia ramsate anga awm hi eng nge a an ka hre tawh a; thlipui leh ṭo virthli leng hnuaia kut vawn pui nei lova thing lian bul, rampalailenga belh hi a rapthlak leh thlak loh ka hre tawh a; zan thim khaw vawt hnuaia ram ngaw dur puia riah leh, thil ri ngawihnawm lo tak takte, chheh vela ramsa kawlh, ngilnei takte hian khawngaih takin min seh hlum duh mial mahna tih beiseia, hlawhtlin leh si loh hrehawmzia te pawh ka hre tawh a; mahse Mami’n ‘kal zel rawh’ min tih chhung chuan khawiah mah ka awm rei ngai lo. Mizoram dung leh vang hi ka fang chhuak zo tawh a.

Muang lutuk tak maiin hun chu a kal a; thlate a lo thar a, an ral leh zel a; kum hlui a her liam a, a thar a lo thleng a; nipui hun nuam tak mai a lo inher chhuak leh ta a. Zoram nipui chuan mawina engmah a la hloh lo va. Thing te an lo chawr no leh hlep hlep a; ṭuahpui leh vau an lo vul leh ta chiai chuai a. Romei zam karah savate khawhar awm takin an thlawk lep lep a, ṭhal awi lelte an lo kiu va, ral leh lam hla tak, mau hmun karah ramar pa tuai tir (karei, hel lai nei em ni?) a lo khuang ek ek a, ka lung a leng thei em em mai ṭhin.

Hnathawh mumal nei lova ka teina a rei tawh a, kum hnih zet a lo ni ta a: ka pawisa khawl ve chhun, Mami te unau High School kal ve nana ka tih pawh chu a kam sawt hle a. Dak in aṭangin tlem te lak tur ka la nei a. Chumi avang chuan Aizawl ka va tlawh leh a; tin, Mami te nufaza ka hlohna Zolawn panin April thla tirah ka phei leh ta hnu hnu a; chu chu tuna ka ziakna hmun, ka awmna hi a ni.

Mite chuan min khawngaih hle a, ka inchhirzia te, ka tuar natzia te, ka lungngaihzia te an lo hriat zui zel leh, keimah min han hmuh lehnghal phei chuan min khawngaih hle tak tak mai ti ila a sual lo vang.

Lal leh vantlang ṭanpuinain (a, mi hi an va ṭanpui nasa tak em!) lung mawi tak ka phun thei ta a. Tupawhin rawn en se la, ‘A siamtu chuan he mite chu a ngai pawimawh a!’ an tih ṭheuh ka ring. Pangpar huan mawi takin ka hung a. Hotel Odyana pawh chu mawi lehzualin an din thar leh tawh a, chunga thleng khualzinte chuan tlai tin, kei chu sawi loh, nula leh tlangval lungrual taka leng te an hmu ṭhin.

Engmah thil tih tum mumal pawh ka la nei thei lo fo va. Tlai khat chu Zirtawpni a ni a, ka va leng chhuak leh a; Nguri te thlan bulah chuan ka tei rek rek a. Chutih lai chuan thil pakhat ka hre chhuak ta thut a. An thlan lung remah chuan ka han ṭhu a, ka han ngaihtuah ta a. Mami aw reng reng ka hre ngai ta lo tih ka han hre chhuak a ni. Zolawn khuaa ka kal hma deuh fe khan ka hria a; mahse chumi hnu reng reng chuan ka hre leh ngai ta hauh lo mai a, mak ka ti hle a. Eng emaw chang chuan ka suahsual min theihnghilhtir thei lotu, Mami aw ka hre fo mai chu nuam ka tih loh rilruk ṭhin tehlul vei nen, chutia kumkhuaa ka han hre tawh ngai lo tur chu pawi ka ti hle mai zawk a. An thlan lunga an hming ziakte chu ka han en vawng vawng a, “Mami, engati nge, i va ngawi ta ve?” ka han ti ngawt a. Chhangtu lah an awm si lo va.

A ni, thih ve ngawt mai theih a nih si loh avangin nun ka la tum si chuan Mami te nufaza hian nun dan pangngaia nung leh tur leh, ka ke ngeia ding leh turin min duh a nih ka ring ta a. An thlan hma ngeiah chuan anmahni tlawh fo leh enkawl zel phakna hmuna awm a, eng emaw tal tih ka lo tum ta a ni. “Enge, lehkha thiam pawh ka ni ve a, thi ka nih si loh chuan lungngai reng renga vak tur ka ni lo va. Khawvel hi zawng a ngilnei lo hle tak a, mahse a chhunga chengte pawh kan sual bawk a ni. Kum sawmli emaw, a aia tam hial emaw pawh, tar kuna ka dam chuan, nun tur ka la nei ang a; Ngurpuii te ka zawm ve theih hma si chuan, Lalpa’n ka tih theih ang tawk tawk thil ṭha ti turin min duh a ni ang. A ni e, a ni chiah mai, ka thawk ang,” ka ti a; chumi zan la la chuan thil tih ka tum ta a, lal in chu ka pan ta nghal a.

Lalpa chuan hlim takin, “Ka fapa, i sualte ngaihdamin awm rawh se tih theih ka va nuam em!” a ti a.

An nupain min ngaina der hle reng tawh a ni. A hma deuh pawh chuan an khuaa awm a, zirtirtu lian bera min ṭantir an duh a; misual nung tlak lo mah ni ila. Kohhran lamah pawh eng emaw ti takin ṭhat phah an inbeisei a. Chutianga ka awm duh thu ka han hrilh chu an lawm tak zet zet a; thingpui no dawm leh kurtai ban chungin, “Mama pa,” tiin lal chuan min han bia a. “Chu, i zirtir tur chu aw? Tunah ngei hian tlangau ka puantir dawn e,” a ti a, tlangau chu a han ko nghal a. Khawnbawl upate pawh an lo kim deuh thaw nghal bawk a, min nemnghet chu a ni ta reng mai a. Tiang chuan hmana Sialton Official kha Zolawn khaw zirtirtu a lo ni ta a ni.

Hman kum hnih lai ral hnu, zan rapthlak taka ‘khuate u, tho rawh u..’ ti-a ka chhiatna zawng zawng puangtu khan, “Khuate u, lo ngaithla ṭheuh rawh u, thu lawmawm puan tur kan nei e...,” a rawn ti ta a. Tlangau aw kan hriat chuan kan vaiin kan ngawi a, kan ngaithla ṭhap a, eng emaw beisei tak angin kan lang a. Lalnu chuan,”Vantlang an va lawm dawn em! Khai, chibai,” a ti a. Kei chuan nui chungin ka kut ka han pe a. Hei hi ka chhungte ka hloh hnua ka nuih hmasak ber a la ni. Lal chuan a ban a han phar a, “Khai u, tlangau ri leh zaleng lawm karah Lalpa malsawmna leh hruai zelna dilin i ṭawngtai ang u,” a ti a, kan vai chuan kan kun ta a.

Lalnu chuan biak ina inkhawm a rawt nghal a, kei chu thu sawi turin min ti a; chumi zawh lehah lal ina zaikhawm an rawt bawk a, khaw pum chu a ri ta sung sung a.

Biak in chu an khat nasa hle. Thu sawi tura ka han din chhuahte chuan mi tam tak kawngkhar bul velah te chuan ka hmu a. Ṭhutna an chang lo a ni tih pawh ngaihtuah hauh lovin ka hlim tawh bawk a, ka dam chhunga ka thu sawi hmasak ber ka ṭan dawn chuan, ka ban ka han vai a, ka han sawm khawm lehzual a....

“Lo kal rawh u, lo kal vek rawh u...thinlai nate zawng zawng...,” tiin pulpit bulah chuan ka va ding a; ka thiam tawpin HMANGAIHNA MAKZIA ka sawi ta a ni.