Search This Blog

Wednesday, March 31, 2021

Eiffel Tower leh a kaihhnawih thil ho mai mai

Vawiin (March 31) hi Eiffel_Tower hawn ni a lo nih chu.

Paris khawpui, Champ de Mars hmuna thir hmanga sak in sang hi a satupa Gustave Eiffel (1832-1923) hming chawia sak a ni a, French chuan a hmingah hian 'La dame de fer' an ti a, a awmzia chu 'thir nula' (Iron Lady) tihna a ni awm e. French hi an hmelṭha, mipat hmeichhiatna kawngah pawh hian an sang a (zu pawh an nei tui), nula hi an lawm riau a ni ang, US sawrkar hnena an thilpek lar tak pawh nula lem 'Statue of Liberty' a nih daih khu. 😅

January 28, 1887 khan sak ṭan niin March 15, 1889 khan sak zawh a ni a, March 31, 1889 khan hun pawimawh World's Fair an tih luhna kawngka atan an hawng ta a ni. Khawvela monument lar zingah tlawhtu ngah ber zinga mi a ni.

A san zawng hi metre 324 (feet 1,063) a ni a, in chhawng 81 tluk vela sang a ni; Manchester United khelmual Old Trafford_a a inkhelhna bik sei zawng let thum aia sang a nih chu. Paris khawpuiah chuan thil sang ber a ni. A bul (base) khu a inbial (square) a, a sir tin khu meter 125 (feet 410) ṭheuh a ni. An sak zawh chiah hian a hunlaia khawvela in sang ber Washington Monument chu khumin in sang ber a ni a, kum 41 zet a sang ber niin kum 1930 khan New York City_a sak Chrysler Building khuan a rawn khum ta chauh a ni. Kum 1957 khan a chhipah inbiak pawhna lama hnan chi aerial an dah thar a, hemi nen hi chuan Chrysler Building ai hian metre 5.2 (feet 17)_in a sang zawk leh ta thung.

A tlawhtute'n an tlawh ṭhin hi chhawng thum a ni a, a hmasa ber leh a dawttu chu ei leh in zawrhna (restaurant) a ni a, a chung ber hi chu hawi khawthawnna hmun a ni. Lawn tur hian kailawn chhuk chho (lift) leh step hmanga kal theih a ni a, chhawng khatna thleng tur hian step 300 a awm a, chhawng khatna aṭanga chhawng hnihnaa chho tur pawhin step 300 tho kal a ngai a ni.

Eiffel Tower chanchinah hian thil nuihzatthlak angreng deuh a awm a, mi bum lama hmingthang em em, Austrian-Hungarian mi Victor Lustig (1890-1947) khan ṭum hnih ngawt hralh tur angin thu a than, vawi khat phei chu sum tam tak a hmuh phah.

Kum 1925 khan Lustig hi Paris khawpuiah hian a zin a, chanchinbuah Effel Tower enkawl hautakzia thuziak a hmuh aṭangin ngaihdan mak tak a nei ta a, sum hmuh nan hman theih dawnin a hre ta a ni.

ID lem a han siam phawt mai a, France sawrkara Ministry of Posts and Telegraphs (Deputy Director General of the Ministère de Postes et Télégraphes) angin a han awm a, Department of Post, Telegraph and Telephone lehkha ni awm tak, Eiffel Tower chu ṭhiah tura ruahman a nih thu ziahna lem a siam bawk a. Paris khawpuia thir hralhtu lian 5 te chu Crillon Hotel_ah a ko khawm ta a, he hotel hi sawrkar mi pawimawhte'n thu pawimawh sawi hona hmun atana an hman fo a ni nghe nghe.

A mi koh khawmte hnenah chuan Eiffel Tower chu a enkawl a hautak em avangin sawrkarin ṭhiah a tum a, a hmanraw hluite chu hralhna tur an zawng mek niin a hrilh ta a ni. He thu hi sawrkar thuruk a la nih rih avangin vantlang hnena sawi darh a la rem lo va, hna an thawh ṭan hmain a hmanraw hlui lei tur ngaihtuah lawk turin amah chu an ruat a, chumi sawipui turin a ruka sawm an nih thu a hrilh hlawm. Anni pawh chuan sawrkar thuruk chu vawn him tlat an intiam a ni.

Thu pawimawh an sawi hnuin a mikhualte chu chawchhun a kilpui hnuin a hmuna Eiffel Tower en tur chuan a limousine_in a hruai ta a. A hmun an thlen chuan hna thawk ṭhenkhat an lo awm a, mahse Lustig chuan thir ton 7,000 zeta tam chu engtia senghawi tur nge tih lo en fel tute niin a sawi hlauh thung. An duh tawka an en hnuin thir an lei ngamna zat te chu a tuka inhrilh turin a mikhualte chu a thlah ta hlawm a ni.

Lustig hi mi bum reng renga khawsa a nih avangin bum awm chi hi chu an hmel leh an khawsa ziaah a hre thei em em mai a. Hemi ṭum hi chuan Paris khawpuia sumdawng lian zinga tel phak tuma ṭan la mek André Poisson chuan a mit a la ber a, biak zui atan a thlang ta chat mai a ni.

A tuka an inhmuh khawm leh hnuin Poisson chu a kawm fal ta a. Poisson chuan chutiang taka thil lian thama inrawlh chu a nupuiin a hlauthawng deuh a, an chan tak tak a ring lo tih te a han hrilh a. Lustig chuan thiam taka thlemin, amah chu sawrkara thawk ni mah se hlawh tam lo tak, mi hausate khawsak anga khawsak chak ve tak a nih thu insawiin, Poisson chuan sum eng emaw zat a pek chuan an indawrna chu a pek ngei tur thu a hrilh ta a. Passion chuan a thil sawi chu awihin pound 70,000 a pe a, ngaih ṭha takin a chhuahsan ta a ni.

Pawisa a dawng fel tihah Lustig chu a insiam a, Austria lamah a kal nghal daih thung.

Poisson chuan Eiffel Tower ṭhiahna tur thupek chu a nghak ta ngat ngat mai a, engmah thu thar a awm thei ta si lo. A tawp a tawpah, a mangang chuan Post, Telegraph leh Telephone headquarter lamah a zawt ta ringawt mai a, anni lah chuan engmah an lo hre si lo va, an lo nuih liam vel mai mai si.

Poisson chuan an bum a ni tih a han hriat chuan a zak em em a, thuneitute hnenah pawh thlen ngam lovin a tuar liam ta mai mai a ni.

Lustig chuan a mi bum pain engmah a sawi lo tih a hriatin tihnawn leh chi riauin a hre ta a, a hmaa a tih ang bawk khan company 5 bawk a dawr leh a. Mahse, an zinga pakhat chuan ringhlelin a zir chiang a, inbumna a ni ngei tih a hriat hnuin police lamah a zualko ta a. Mahse, Lustig chu man a nih hmain a tlanbo thei ta hlauh a ni.

Hemi hnu hian Lustig hi US lamah a che leh a, pawisa lem siamna khawl a zawrh chu police_in manin lung in hmingthang Alcatraz_ah a hun laia Chicago misual lar Al Capone (1899-1947) nen khan an tang dun zak zak a ni.

Hetianga thil lian thamah ruahmanna mawl te hmanga mi a bum thei hi tunlai huna ngaihtuah chuan a mak viau a, mahse, kum 1925 velah kha chuan tun ang hian miin thil an la chik lutuk lem lo te pawh a ni mahna le.

No comments:

Post a Comment

ROLLS ROYCE THUNAWI

English engineer hmingthang, motor car siamtu company lar Rolls-Royce dintu zinga mi Sir Frederick Henry Royce, (1st Baronet, OBE) kha vawii...