Search This Blog

Sunday, March 28, 2021

TB leh eng eng emaw

Vawiin hi English Romantic Poet ropui #John_Keats thih champhaphak a lo ni reng. October 31, 1795_ah a piang a, February 23, 1821 khan kum 24 mi chauh niin Rome khawpuiah a thi ta mai a ni. A natna hi Tuberculosis (TB) a ni a, hei vang hian a taksain a ngeih deuh beiseiin England aṭangin lum nuam deuh tura an rin Italy lam a pan a, a dam chhuak zo ta chuang lo a ni, a lainatawm teh e.

Nimin piah lam khan ZONET hian kan thu leh hla thiam hmasa #Kaphleia (1910-1940) leh a chhehvel thil an lo chhuah ṭhin a, a lunglenthlak. Tachhip tlangval chhuanawm Kaphleia pawh kha kum 30 mi chauh niin TB (Mizo chuan 'ngawr' kan ti mai) vang bawkin a thi kha a ni.

Kan thu leh hla thiam lar hmasa tho, Kaphleia ṭhianpa, Rev Liangkhaia fapa, Saitual tlangval changkang #Biakliana (1918-1941) pawh kum 23 mi lek a nih laia TB vang bawka thi kha a ni lehzel a, TB hi ka huat zual phah.

American wild west hun laia mi lar #Doc_Holliday (John Henry 'Doc' Holliday) pawh kha TB vanga thi bawk a ni. Ani kha August 14, 1851 kuma piang niin November 8, 1887 khan kum 36 mi chauh niin khum laizawlah a thi a, a thih dawn hian a natnain a huat ber chi tiin whisky a tlak pap a ni awm e.

Keats leh Holliday hi an dinhmun a inang viau a, an nute hi TB vanga thi ve ve an ni a, an nute aṭanga an kai a ni ang.

Holliday hian a nu damlo kha naupang te niin a bawihsawm ṭhin a, a dawm hlum ṭhak a, a khawngaihthlak hle. A nu thih hnuah khawhar tak chungin ha doctor (dentist) a zir chhuak a, a taksaah a natna a lan chhuah tak thuai avangin a hna pawh thawk chi a ni ta meuh lo; miin an ṭih. Hei vang hian pawisa khelh (gambling) lam te a ching chho ta a, tunlaia rock star kan tih ang hi a ni ber ang an ti. Gambling bakah zu leh sa leh nula lamah a kal ta vak mai a, a natna avang hian a nun a hoh phah ta ni te pawhin a lang. Gunfighter an tih ang chiah hi ni lo mah se silai chelek zei tak chu a ni a, Tombstone khuaa OK Corall inkahna hmingthang taka a tel ve avang khan gunfighter ang deuhin a lar phah ta a; mi pathum bak a that lovang an ti. A huaisen em em pawh kha TB a vei avangin thi thuai turah a inngai a, thih kha a hlauh lem loh vang a ni ang an ti bawk. A hmeichhe hmangaih hmasak ber (first love) Mattie pawh TB a nih a inhriat avang hian rilru na deuhin a kalsan tawp a, a vah rawlaih kualsan ta a ni deuh ber (Mattie hi a first love a nih bakah a first cousin a ni bawk). A nu damlovin a thihsan lai boruak a ngaihtuah a, a hmangaih ber khatianga kalsana a awm ve tur kha a ngai ngam ngang lo a ni. Holliday a kal bo hnu hian Mattie pawh chuan pasal nei ta bik lovin convent_ah a khawsa ta daih a, Holliday chet khawloh hle hnu thleng khan lehkha an la inthawn fo an tia lawm. Holliday hi chuan nupui angreng deuh, 'Kate hnar liani' ('Big Nose' Kate) ti_a an sawi, Mary Katherine Horony, nawhchizuar (cowboy_ho chuan 'whore' an tih mai) a nei. Kate hi Hungarian-American a ni a, a hnar a lianin a hmelchhia pawh a ni hran lo, 'Big Nose' tih hi chu thil dang vanga an sawi fiamna a ni.

John Keats vanga Doc Holliday chanchin zawk ka han sawi tak vak chu; TB phiangsen vang vek a ni.

No comments:

Post a Comment

ROLLS ROYCE THUNAWI

English engineer hmingthang, motor car siamtu company lar Rolls-Royce dintu zinga mi Sir Frederick Henry Royce, (1st Baronet, OBE) kha vawii...