Kum 1815, February_26 khan Napoleon_Bonaparte kha an tantirna Elba thliarkar aṭangin a tlan chhuak a, French emperor a ni leh ta mai kha a nia.
Napoleon chanchin hi sawi dawn chuan sawi tur a tam khawp mai a, tawi tea sawi huphurhawm tak a ni. Sipai naran ve mai ṭhin, pa te takte kha engtin tin emaw France rama lal ber (emperor) a ni chho ta mai a, December 2, 1804 khan Paris khawpuia biak in hmingthang Notre-Dame Cathedral_ah lallukhum khumtir (coronate) a ni. Ram zauh zel duh mi a ni a, a kiang vela ramte a run a, indonaah a chak thei em em mai lehnghal. An sawi hi tak tak ni maw, 'Ka ke vei lam ka per hian Europe khawmualpui chanve hi a nghing a ni' a ti e an tih kha.
Mahse, indonaah hian chak reng theih a ni bik lo va, a hmelmate an lo ṭangrual ṭhin ve bawk nen. Kum 1814 khan Austria, Russia leh Prussia ṭangrualte a hneh lo va, April 11, 1814 khan France khawpui pakhat Fontainebleau_ah inremna 'Treaty of Fontainebleau' an siam a. Chu inremnaah chuan Napoleon chu Mediterranean tuipuia thliarkar pakhat, Tuscan vaukam aṭanga km 20 a hla, mihring 12,000 chenna Elba thliarkarah a khawsa ang a, sum eng emaw zat pek ṭhin niin emperor a nihna pawh a chhawm zel ang tih a ni. Hetih lai hian France ram chu Louis-Philippe (Louis XVIII) chuan lal niin a awp dawn a ni.
May 30, 1814 khan Elba thliarkar hi an thleng a ni. Thliarkarah hian mi 12,000 chunga roreltu chu a nih ve avangin sawrkar pangngai kalphung zuiin lawng sipai leh lei sipai, tlem tham te a din ve a, thir laihchhuahna lam te a buaipui a, kawng te a siam ṭha a, tunlai thiamna hmanga lo neih lamte zirtirin, dan zirna leh lehkha zirna pangngai te pawh a kalpui ve thlap a ni.
Thla khat vel awrh a awm hman tihin a nupui Josephine chu France ramah a thi tih a hria a, a tuar hle, ni hnih chhung in chhungah a inkalh hnan a ni.
Hetia a awm lai hian an inremna thuthlungin a sawi anga a pawisa dawn tur chu tihtawpsak a, Atlantic tuipuia thliarkarah khung bo an tum tih thuthang a hriat ruk avangin February 26, 1815 khan mi 700 nen lawngin Elba thliarkar aṭang chuan a tlan chhuak ru ta a. Ni hnih hnuah France ram Golfe-Juan thlengin hmar lam a pan ta zel a. France ram roreltu Louis XVIII kha mi chak lo tak a nih avangin chutia Napoleon lo tlan chhuah thu a hriat chuan lamṭang nei dawnin a inhre lo va, Belgium ramah a tlanchhe ta daih a. Napoleon chuan March 20_ah Paris thlengin ro a rel leh ta a, mahse, ni 100 chhung vel bak ro a rel hman lo. British leh Prussia ṭangrualin an do rawn a, July 15, 1815 khan British lawng sipai lal Captain Frederick Maitland lakah a inpe. St Helena thliarkarah tantir niin May 5, 1821 khan kum 51 mi niin a thi ta a ni.
Napoleon chanchin tak tak ai hi chuan Alexander Dumas thawnthu ropui #Count_of_Monte_Cristo thawnthua Napoleon pawimawhna hian lung a tileng mah zawk mai (Mizo ṭawnga lettu hi Kulikawn pa lar Pu Lalsangliana (L) a ni); sawi zuai zuai teh ang.
Elba thliarkara Napoleon a tàn lai hian France khawpui Marseille khuaa sumdawng hausa M Morrel lawng Pharoan chu bungraw lain a zin chhuak a. An haw lamah an captain Leclère chu na takin a damlo a, a thi ta a. Captain hian a thih hmain lawnga hnathawk pakhat Edmond Dantes chu tihtur tukin, lawng chu Elba thliarkarah dintir a, mi pakhat hnena thil fun pe turin leh chu pa hnen aṭang chuan lehkhathawn dawng turin a hrilh bawk a. Captain hrilh ang chiahin Dantès chuan a ti thlap a.
Lawngin Marseille khawpui a lo thlen hnuin a neitupa M Morrel chuan an captain a thih tak avangin Dantès chu captain atan ruat a nih tur thu a hrilh a, ani chu a lawm em em mai a ni. Chubakah, a ngaihzawng, Catalan nula Marcédès nen innei mai tur an ni bawk.
Pharoan lawng captain atan Dantès ruat a ni ta mai chu lawnga thawk ve tho Danglars chuan a itsik hle mai a, a ṭhian pakhat, Catalan mi Fernand Mondego chuan Dantès nupui tur Marcédès chu a lo ngaihzawn ve em em avangin an innei mai tur chu pawi a ti a, a lo thik ve hle bawk a. Ṭum khat chu Dantès te ṭhenawmpa, zu heh tak Caderousse, Danglars leh Fernand te chuan lui kama zu an in laiin Dantès chu hek a, tantir dan an ngaihtuah ta a ni.
Lawnga an zin ṭumin Dantes te lawng chu Napoleon tanna Elba thliarkarah a chawl a, chutah chuan mi pakhatin Dantès hnenah lehkha a pe tih kha Danglars hian a hre ve reng a. Thuneitute'n chu chu an hriat chuan Dantès chu lal Louis phiarrutu, Napoleon lamṭang Bonapartist_ah an ngai ang a, an tantir mai dawn tih a hria a ni. Chutichuan, Caderousse chu hrai ruiin Danglars leh Fernand te chuan Dantès hekna lehkha chu an ziak ta a ni.
An hekna engmah hre lovin Dantès leh Marcédès te chu an innei ta a. Inneih inkhawm an buatsaih lai chuan police lo kalin Dantès chu an man ta a, Marseilles khaw deputy prosecutor Villefort hnenah an hruai ta a ni.
Villefort chuan Dantès chu a lo khawngaih hle mai a, chhuah leh nghal mai a tum a. Mahse, Elba thliarkar aṭanga Dantès lehkha ken a han hmuh a, lehkha dawngtu tura inziak chu a pa (Villefort pa) M Noirtier a ni tih a hriat chuan a hlauthawng ta em em mai a (lehkhaah chuan Elba thliarkar aṭanga Napoleon lo tlan chhuah tur thu leh a lamṭangte chu lo inring vek tura hriattirna a inziak a ni). Lehkha hi mi dangin an hmuh vaih chuan Villefort pa Noirtier chu Napoleon ṭantu, lal phiarrutu Bonapartist a ni tih an hria ang a, an man mai dawn tih a hriat avangin lehkha chu a hal ral ta nghal a. Chu mai chu duh tawk lovin lehkha kengtu, lehkha chu Noirtier hnena pek tur a ni tih hretu awmchhun Dantes chuan a thil hriat chu a sawi chhuak ang tih a hlauh em avangin engmah sawi thei lo tura lung ina khung bo vang vang turin a ti ta a ni.
Dantes chuan engmah tihsual a neih a hre si lo va (lehkhathawna thil inziak kha engmah a hre ve lo), chutia a hun laia lung in rapthlak ber, politics vanga an mante an dahna hmun, chuta tangte chu tumah dama an chhuah tawh ngai lohna Chateau d'if tan ina a tang chu a ngaihna a hre lo em em mai a.
Dastes thawhna lawng neitupa M Morrel chuan Dastes tan chuan nasa takin a bei a, mahse a hlawhtling thei bik lo. Napoleon kha France ram lal han ni leh záwk mah se ni 100 hnu lekah a tlawm leh ta thuai bawk si. Dantes chu lal Louis XVIII phiar rutua puhin lung inah chuan kum 14 zet a tang ta mai a nih kha.
Dantes chuan lung in chhungah chuan tang ve bawk, Italian puithiam, fing zet mai Abbe Faria a chhar hlauh a, ani chuan finna chi tinreng a zirtir bakah ro tam tak inphum rukna hmun te a hrilh bawk a.
Lung ina a tan chhung hian a tantirtute chu milian leh mi hausa tawntaw an lo ni vek tawh a, amah duhsaktute chu dinhmun chhe takah an lo ding vek thung a, a pa phei chu rilṭamin a lo thi daih nghe nghe. A ngaihzawng Marcédès pawh a hektute zinga pakhat zawk Fernand nen khan an lo innei daih nghe nghe (Marcédès hian Dantès hi rei tak a lo nghak a, a tawp a tawpah, a thi tawh ni ngeia a hriat vangin, hreh tak chungin Fernand hi a nei hram a ni a, dem lutuk tur a ni lo ang; tin a pasal hi Dantès hektu zingah a tel ve tih a hre lo); Fernand hi sawrkar milian a lo nih hnuin Count de Morcerf tiin hriat a ni ta bawk.
Harsa takin Dantes chu lung in aṭang chuan tlan chhuakin Faria hrilh, Monte Cristo thliarkara ro phum ruk chu a zawng chhuak a, mi hausa tawntaw a ni ta. Lung ina a tan chhante chu a chhui chhuak ta vek a, lung in chhunga a lo intiam tawh ang ngeiin phuba lak ngei tumin an inbuatsaih ta a ni.
Tuscan sawrkar aṭangin Monte Cristo thliarkar chu a lei a, ama hming pawh chu 'Count of Monte Cristo' tiin a thlak a (a inchei danglam ang zelin- 'Sindbad the Sailor' te, 'Lord Wilmore' te, 'Abbé Busoni' te pawh a inti bawk ṭhin), a hmakhaw ngaitute a ṭanpui dan leh lung ina tantirtute laka a phuba lak chhoh dan chu ngaihnawm chungchuang tak a nih kha.
No comments:
Post a Comment