Greta Thunberg hi January 3, 2003 khan Stockholm, Sweden_ah a piang a, a nu hi zaithiam (opera singer) Malena Ernman niin a pa hi lemchan thiam (actor) Svante Thunberg. A pa lama a pu pawh lemchan thiam, film director ni bawk Olof Thunberg a ni.
Thunberg hian sik leh sa lo danglam nasat takzia hi kum 8 mi chauh a nih lai, kum 2011 khan mi sawi a hre ve ṭan a, a la naupan em avangin eng nge a nih chiah a la hrethiam lo niin a sawi. Mahse a hriat ngun tak em avangin a buai (depress) phah ta a, kum 11 mi a nih phei chuan a vei lutuk chuan a at phah deuh titih ta mai a, a ṭawng duh lo va, thil a ei duh lo bawk a, thla hnih chhungin kg 10 zetin a rihna a tlak hniam phah a ni. Chutiang chu a nih tak avangin rilru lam ṭhat lohna Asperger syndrome, obsessive–compulsive disorder (OCD) leh selective mutism an tih mai chu a nei nia ringin a enkawlnain an enkawl ta hial a. A ṭawng duh miah lo chu ṭawng luihtir an tum ngial ṭhin a, chutia an beih vak hnua a ṭawng chhunah chuan sik leh sa lo danglam nasa ta lutuk tan chauh, a tul hun teah lo chuan engmah a sawi dawn loh thu a sawi a ni.
He rilru hahna (depression) hi kum thum kum li vel a tuar hnuin an sikulah sik leh sa siam ṭhatna turin nawrh (strike) a huaihawt ta a ni. He nawrhna a ṭan tirh hian a nu leh pate pawhin an thlawp bik lo va, mahse a tum tlat avangin dan hleih theih chu a ni lo. A pa pawh a mangang viau a, sikul a ṭhulh ṭhin chu ṭha a ti lo va, mahse, "A thil tum a ti tlat hi chu kan zahsak ve a ngai ka ti. Ina a awm pawhin a ṭhu hle hle thei lo va, a ngui em em mai ṭhin bawk si. Hetia nawrh a huaihawta a hlim phah chuan a ṭha maiin ka hria," a ti.
A natna anga na ve chhungkaw dang tan a ṭhat zawk ringin a nu chuan Asperger's Syndrome enkawlnaa an enkawl thu hi kum 2015 khan Sweden ram chhunga vantlang hriatah a sawi ta law law a. Chutianga enkawl a ni tih a hriat chuan Thunberg hian hrehawm a tih phah lem lo hlauh mai a, 'ka thlen chin chin chu ka thleng tawh' a ti ta hlauh zawk. Asperger's chu a natnaah a ngai lo va, ka chakna thuruk (superpower) a ti hlauh mai a ni.
Kum hnih chhung chu Thunberg hian a nu leh a pate chu meikhu tichhuak thei thil an hmanna reng reng chu titlem turin na takin a ngen phawt a, boruak tichhe thei ang chi zawng zawng pawh tihtlem nghal vek a rawt a, ramsa atanga thil siam chi reng reng hmang lo va, sa pawh ei lo mi (vegan) nih a rawt a, kal velna atan pawh thirsakawr hman rawtin thlawhnaa thlawh loh a rawt bawk. Hetianga tih hi a ṭulzia entirnan a chhungte chu thil lem (graph) leh data te a entir a, a thil tih hian sawtna a nei lo a nih chuan a chhungte chu a hmalam hun (future) ruksakah a puh mai ṭhin niin a sawi. Thlawhnaa thlawh loh hi chu a harsa khawp mai, a nu chu zai mi a nih miau avangin khawvel hmun hrang hrangah thlawhnaa a zin kual a ṭul ṭhin tlat si.
December, 2019 kuma BBC_in an kawmnaah Thunberg pa hian, "Dik taka sawi chuan thlawhnaa a nu a chuang ngai ta lo hi chu sik leh sa siam ṭhatna duh vang pawh a ni lo, a fanu chhanhim nan a ni ber zawk. A fanu duh loh anga a awm chuan a fanu taksa hian a tawrh nasat ṭhinzia hi a hmu ngun tawh lutuk a, a fanu taksa chakna turin a thu hi a zawm a ni ber zawk," a ti. Thunberg hian a nu leh pate hi a hnem let zawk ṭhin a, hetianga an khawsak phung an thlak avang hian beiseina a neih phah a, engtikah emaw chuan a ṭha zawnga danglamna a la thlen ngei a rin thu a hrilh ṭhin. Kum 2018 khan an chhungkaw khawsak dan hi lehkhabuah an siam a, a bu hmingah 'Scenes from the Heart' an ti a ni.
Kum 2010 aṭanga 2018 chhung khan Thunberg hi Stockholm khawpui lailia Franska Skolan private school_ah a kal thin a, hemi hnu hian Södertälje khuaa Kringlaskolan sikulah a kal ta thung. Kum 2019 khan ṭha takin 9th grade (lower secondary education) a zo ve ta tih a sawi a, subject 14_ah A-grade hmuin subject 3_ah B-grade a hmu a ni. Bloomberg magazine_in a sawi danin B-grade a hmuhna te hi an hnam ṭawng (Swedish), home economics leh physical education te a ni.
August 2018 khan Thunberg hian an sikulah sik leh sa danglam nasa ta lutuk vanga lungawi lohna huaihawta thu a sawi ṭhin aṭangin khawvelin sik leh sa siam ṭhatna lama hma latu tiin a hre ṭan a. TV, radio leh internet lam programme siam ṭhin Democracy Now!_a thawk Amy Goodman hnena a sawi danin sik leh sa siam ṭhat ngiata nawrhna hi kum 2018_a United States_ah mi pakhatin silaia mi 17 zet a kah hlum aṭang khan a thinlungah a thawk ṭan a, sikul naupang tam tak chu sikul kal duh lova nuar turin a hmin thei a ni. He thil, Marjory Stoneman Douglas High School, Parkland, Florida_a sikul naupangte lungawi lohna hian silai khuahkhirh tura nawrna kawngzawh, 'March for Our Lives' an tih chu a hring chhuak ta bawk.
May 2018 khan Thunberg hian Swedish chanchinbu Svenska Dagbladet_in sik leh sa inthlak chungchanga thu inziahsiakah lawmman a la a. He a thu ziakah hian, "Thlamuang taka awm ka duh a ni. Khawvel chanchina chhiatna nasa ber kan tawh mek lai hian engtin nge thlamuang taka ka awm theih ang?" tiin a ziak a ni.
A thil ziak hi chanchinbuin a han chhuah chuan sik leh sa danglam nasa ta siam ṭhat dan ngaihtuah lama tui tak mai pawl pakhat Fossil Free Dalsland an tih zinga mi Bo Thorén chuan Thunberg hi an be pawp ta a, an pawl inhmuh khawmnaah Thunberg chu a tel ve ta zauh zauh bawk a. Thorén hian sik leh sa inthlak danglam do tur hian sikul naupangte pawhin tih ve theih an neih thu a hrilh ta a ni. Thunberg chuan a ṭhian naupangte chu a han sawm ta a, mahse tuman an tuipui lo. Mahse Thunberg chuan beidawn mai a tum bik reng reng lo va, amahin lungawi lohna chu lantir a tum ta a.
August 20, 2018, khan Thunberg hian 9th grade a zir ṭan chiah a, September 9, 2018_an ram Sweden inthlanpui lo thlen hma chu sikul kal loh a tum ta a ni. Nawrh a tum hun hi kum 262 chhunga Sweden ram lum ber ṭum thleng a, ram a kan vak hnu chiahah a ni. A nawrh hian a nawr ber chu 'Sweden ram chuan Paris Agrerment angin meikhu tichhuak thei thil titlem rawh se' tih a ni. Sweden parliament Riksdag kawtah kar thum chhung chu sikul kai hun darkar chhung zawng hi lehkha ziak 'Skolstrejk för klimatet' (sik leh sa avanga sikul lungawi lohna) tih kengin, amahin a ṭhu ta ngat ngat mai ṭhin a ni.
Thunberg hian a thiltih, sikul kal lova lungawi lohna lantir chungchangah hian an zirtirtute chuan ngaihdan pahnih an nei niin a sawi a, "Mipui thlirna aṭanga an thlir chuan ka thiltih hi ṭha an ti a, zirtirtu nihna aṭanga an thlir chuan ti lo turin min duh," a ti.
Thunberg hian lungawi lohna a lantir hmasak ber nia a thlalak hi Instagram leh Twitter lamah a post a, social media dang aṭangin a thiltih chu a puang darh bawk. Ṭhlalai changkang tak takin Instagram_a a post chu an hmuhin a thiltih chu an lo ngaihven hle mai a, a ni hnihnaah chuan hetiang lam ngaipawimawhtu ṭhenkhatin an lo zawm ta nghal mai a ni. Finnish bank nena inzawm Nordea_in Thunberg thil sawi pakhat chu an account, follower 200,000 chuang neiah a tweet chhawng a, chu chuan Thunberg social media profile chu khawvel pumah a tilar ta nghal hluai mai a, kar khat pawh tling lovah khawvela thu lar a lo ni ta mai a ni.
Sweden_ah hian sik leh sa lam buaipuitu social media company pakhat 'We Don't Have Time' (WDHT) tih a awm a, a dintu chu Ingmar Rentzhog a ni. Ani sawi dan chuan thlalatu te nen ṭang kawpa a Facebook page leh Instagram lama Thunberg thlalak an pho lan hnu leh sapṭawnga a video te an company YouTube channel lama an chhuah hnuah an pawl chu miin an ngaihven ve chauh a ni. Rentzhog chuan Thunberg chu hlawh nei lovin an pawl WDHT tana hna thawk turin a sawm ta a. Thunberg chuan rem a ti a, chumi hnu chuan Thunberg hming leh thlalak te chu Thunberg hriat kher loh pawhin WDHT pawl chuan sum hmuh nan an hmang thei ta a, chu chu Rentzhog kahhruaina hnuaia company We Don't Have Time AB chuan a lo hmang ṭangkai leh ta thung a ni. Thunberg hian company aṭang hian sum engmah a dawng hman lo, a hming chu sum siam nan an hmang ṭhin tih a hre chhuak a, an pawl a zawmna pawh chu a titawp ta thuai nghe nghe a ni.
October 2018 hnuah chuan Thunberg chuan mahni maia thil ti tawh lovin Europe khawmualpuia lungawi loh entirna lian thamah te a tel ve ta zawk a, mi langsar tak tak zingah te thu sawiin social media lama a follower pung chak takte hnena zirtirna lam te a buaipui ta a. December 2018_a an ram inthlanpui a zawh hnu chuan Zirtawpniah chauh lungawi lohna chu a entir ta rih a ni. A thiltih chuan khawvel hmun hrang hranga sikul zirlaite a tihhmuh zel a, zirlai tam takin an zawm ve ta bawk. December thla hian khawpui hrang hrang 270 aṭangin zirlai 20,000 chuangin a nawrhna chu an zawm ve tawh a ni.
Thunberg hian a huang a zauh ve zel a, India ramah September 2020_a National Eligibility cum Entrance Test (Undergraduate) 2020 leh Joint Entrance Examination 2020 entrance exam an huaihawt te pawh ṭha lo a tih thu a sawi chhuak a. Khawvel puma hripui a len laia chutiang exam pawimawh lo huaihawt chu zirlaite tan a ṭhain a hre lo a ni. India ramah hian Bihar leh Assam rama tuilianin zirlai tam tak a tibuai a, ram mipui tam takin chhiatna an tawk tih te pawh a sawi bawk.
February 3, 2021 khan Thunberg hian India sawrkarin Farm Law a siam chu India rama loneitu tam takin an dodal a ni tih tweeter_ah sawiin a thlawp thu a sawi a. Hei hi loneitute lungawi lohna duh lotu tam takin ṭha an tih loh avangin Delhi_ah Thunberg lim te hial hal a ni ve thung. Heng mite hian India ram chhung thil thlenga ram dang mi inrawlh an duh lo a ni deuh ber a, India sawrkar pawhin a ram rorelnaa inrawlha a ngaih avangin Thunberg_in twitter_a a thil sawi hi an sawisel nasa hle bawk. Twitter_a Thunberg thil tweet_ah hian Farm Law duh lotute tana hmanraw remchang thei thil, document te leh thil ziak dangte chu hashtag ni hlawm a, chu bakah petition sign tura thil remchang te nen a link a nih bawk avanga sawrkar hian duh lo a ni. Mahse a tweet hi Thunberg hian a paih leh thuai a, document a neih te chu a hlui a lo ni tih a sawi. Thunberg thil ziak lo edit saktu nia an puh, Indian activist, kum 22 mi Disha Ravi chu February 16 khan man a ni nghe nghe.
2018 kuma United Nations Climate Change Conference (COP24) neih tuma a thusawi chu khawvelah a darh chiam mai a, khawvel ram hruaitute chu thil a nihna ang taka hrilh dawngsawng turin an puitling tawk lo a ni a ti a ni. Kum 2019 kum tir lam khan Europe ram hrang hrangah zirlaite lungawi lohna lantirnaah a tel kual a, ram rorelna in eng emawzatah thu sawi tura sawm a ni. January 2019 khan World Economic Forum inkhawmah telin 'kan in hi a kang mek a ni' tia a sawi chu a lar ta hle. British, European leh French parliament_ah te thu a sawi kual a, a tawp lamah chuan politician ṭhenkhat chuan boycott_in a thu sawi an ngaithla duh lo.
Thunberg hi Pope nen pawh an inhmu tawh a, Pope hian a thil lo tih tawhah lawmthu hrilhin huaisen taka chhunzawm zel turin a fuih thung.
August 2019 khan Atlantic Ocean_ah Plymouth, England aṭangin New York, USA_ah a kal a, a kalna lawng hi imtlansiak nana hman chi yatch, feet 60_a sei Malizia II an tih a ni a, a him zawk nan ṭha taka thuam belh a ni. Chu a zin chu a hmingah 'carbon-neutral transatlantic crossing' an ti a, hei hi chakna pe chhuak thei thil (emission) -gas, petrol etc hman tlem a ṭulzia lantirna atana a tih a ni. A zin kawngah hian ni 15, August 14-28 chhung a hmang a ni.
September 18 khan US House Select Committee on the Climate Crisis_ah thu sawi tura sawm a ni a, mahse thu sawi lovin IPCC Special Report on Global Warming of 1.5 °C chu thu tlem belhin an en turin a theh lut ta zawk a ni.
September 23 khan New York_a UN Climate Action Summit_ah a tel a, hemi tuma a thusawi hi a lar hle:
"Thil kalphung hi a dik lo tawp a ni. Tunah hian heta lo awm ve tur pawh hi ka ni lo. Tuifinriat ral lehlamah awmin sikul kal tur ka ni zawk. Nangniho hi naupang te te te laka beiseina hmuh beiseiin in lo kal a ni a; zak tur in ni! In thusawi ṭhin, thu kawrawng, a tak nei lo hmang hian ka duhthusam, ka mumang ram hi min ruksak a ni. Mipui tam takin nasa takin an tuar a, ni tam tak an thi mek a nih hi. Kan khuarel thil zawng zawng hi a chhe mek. A nawlpuia kan thih buaih buaihna tur inṭannaah kan khawsa mek a, nangni hian sum chungchang, a tak awm lo, lasi thawnthu ang mai mai sawiin sum leh paia ṭhanna tih te in la sawi mai mai. In zahpuiawm em mai,"
tiin a sawi piap piap mai a ni.
Hemi ni vek hian United Nations Children's Fund (UNICEF) buatsaih press conference_ah naupang 15 te nen an inlan a, an zingah hian Ayakha Melithafa, Alexandria Villaseñor, Catarina Lorenzo, Carl Smith te pawh an tel. Anniho hian thu chhuah siamin Paris Agreement_in a sawi tawh anga emission pe chhuak thei thil tihtlemna chu ram 5- Argentina, Brazil, France, Germany leh Turkey te'n an la hmang lo tih an sawi. An thu chhuah hian awmzia a nei viau a, Convention on the Rights of the Child chuan an thil sawi hi ngai pawimawh turin ram 5 te hi thu a pe a ni.
2019, September thla khan Thunberg hi Canada rama khawpui lian tak tak- Montreal, Edmonton leh Vancouver_ah te climate chungchanga pun khawmnaah a tel a, a pui ber chu September 27 khan Montreal_a Global Climate Strike_ah a ni. Hemi ṭum, kum 2019, September 20 leh 27 a sikul naupang te'n climate chungchanga lungawi lohna an lantirah khan naupang maktaduai 4 chuang an tel niin a huaihawttu pakhat chuan a sawi, Montreal khuaah chuan an khaw chanchina la thleng ngai lo thil thlengin mipui sang tam tak an pungkhawm a ni. Montreal khawpui Mayor chuan khawpui zalenna (Freedom of the City) tih thupui a sawi a, Australia Prime Minister Justin Trudeau pawh tel vein Thunberg hian thu a sawi ve bawk. United States lamah pawh Thunberg hi New York City_a sik leh sa inthlak nasa duh lohnna thiltihah Alexandria Villaseñor leh Xiye Bastida nen an sawi a, Washington DC_ah pawh Jerome Foster II nen an tel a, Iowa City, Los Angeles, Charlotte, Denver_ah Haven Coleman nen telin Standing Rock Indian Reservation_ah Tokata Iron Eyes nen an tel bawk. Khawpui hrang hrangah Thunberg hian thu a sawi reng rengin a bul ṭannaah a ram mi dik takte luah khawpuia ding niin a insawi hmasa ṭhin a; "He khuaa mite lakah hian dik lo taka thiltih a awm a ni tih ka hre chiang a, he khawvel salah hian tangin khawvel hian anmahni hnathawh aṭangin hlawkna an la tel reng a ni," tiin a sawi ṭhin.
Thunberg chu 2019 kum khan South America ramah United Nations Climate Change Conference (COP25) hmang tura kal a. He inkhawmpui hi December thlaah Santiago, Chile_a neih tura ruahman a ni a, mahse Chile_ah mipui lungawi lohna a awm avangin COP25 chu Madrid, Spain lamah sawn leh thut a ni. Thunberg hian thlawhna chuan mei khu a tichhuak nasa nia a hriat avangin Atlantic tuipuiah lawnga kal a duh a. Australian mi Riley Whitelum leh a nupui Elayna Carausu, an lawng La Vagabonde hmanga zin mekte chuan Thunberg chu phurh ve an remti a. November 13, 2019 chuan Thunberg te chu Hampton, Virginia aṭangin Lisbon, Portugal lam panin an kal ta a. America khawmualpui a chhuahsan dawna a thuchah pawh ni danga a thuchah ṭhin pangngai ang tho a ni: "America khawmualpuia chengte hnena thuchah duh ka neih chu mi zawng zawng hnena ka thu chah tho kha a ni. Science phenah hian science thiamna angin i che ang u tih hi," a ti.
Port of Lisbon chu December 3, 201 khan an thleng a, Madrid lamah COP25 inkhawmpuia thu sawi tur leh sik leh sa chungchanga khawtual mite nawrhna huaihawt Fridays for Future_a tel turin a ni. Kawng zawh an ṭan hmaa chanchinbu mite hmaa thu a sawiah awmze nei zawka thil tih a ṭul thu a sawi a, sikul naupangte'n khawvel huapa an nawrhna chuan awmzia engmah a nei lo va, khawvelin boruak tha lo (greenhouse gas) a pek chhuah chu kum 2015 aṭang khan 4% laiin a la sang reng tih a sawi.
December 30, 2019 khan Thunberg chu BBC Radio_in tunlai thil thleng chungchang a puanna Today Programme_ah guest editor angin a tel a. A chan programme_ah chuan sik leh sa inthlak chungchangah Sir David Attenborough, Bank of England chief Mark Carney, Massive Attack's Robert Del Naja leh Shell Oil executive Maarten Wetselaar te a kawm a ni.
January 11, 2020 khan Thunberg hian German company Siemens chu sawi kai tak Carmichael lungalhthei laih chhuahna, Indian company Adani Group_in Australia rama an dinte hnena rel hmanga bungrua an pek ṭhin chu titawp turin a ngen a, Mahse January 13, 2020 khan Siemens chuan Adani nena an inremna a zah si avangin bungrua chu an la pek zel tur thu an sawi thung.
January 21 2020 khan Thunberg chu Davos, Switzerland rama World Economic Forum_ah tel thu vawi hnih a sawi a, The New York Times leh World Economic Forum_in thil sawi hona a buatsaihah a tel bawk. Thunberg hian a thusawi reng rengah thupui bik a nei thin a, mahse thil pakhat erawh chu sawi ngun bik a nei a, chu chu, "Kan in hi a kang mek a ni," tih kha a ni.
Kum 2020 tir lam khan COVID-19 vangin vantlang khawsakzia a inthlak nasa a, inhlata awm, inkhung hran leh hmai tuam te a lar hle. March 13, 2020 khan Thunberg hian, "Manganna tak tak kan tawh chuan kan khawsak dan thlakin ṭha zawka nung turin kan nunphung pawh kan thlak thei mai a ni," tiin a sawi. Khatia pawn chhuah a rem tak lohah khan sikul lama lungawi lohna a entir chu online zawngin a kalpui ta thung a. August 20, 2020 kha sikul kawta lungawi lohna a lantir kum khatna a lo ni ta a, Thunberg leh a thawhpui Luisa Neubauer, Anuna de Wever van der Heyden leh Adélaïde Charlier te chuan Berlin_ah German Chancellor Angela Merkel in Berlin an kawm a, September 25, 2020_a lungawi lohna entir dan tur an ruahman te an sawipui a ni. Neubauer chuan chu an thil tum chu khawlaiah a ni emaw, khawiah pawh ni se khawvel puma hripui lala inven dan ngaichang chung zela an tih tur thu a sawiin, hripui hi a chawl ve si lo va, anni pawh chawl thei an nih bik loh thu chanchinbu mite a hrilh a ni.
December 14, 2020 khan Thunberg chuan Twitter lamah New Zealand Labour Government_in sik leh sa siam ṭhatna tura ruahmanna an siam chu a ṭha zawnga thil entir nei niin a sawi a. New Zealand rama Labour Government chuan kum 2025_ah chuan meikhu an siam chhuah chu zaa pakhat aia tlem nihtir an tum thu a sawi a ni. New Zealand Prime Minister Jacinda Ardern leh sik leh sa inthlak dan siam ṭhat lama mawhphurtu James Shaw chuan New Zealand sawrkar thu rel chu an ram hnathawh dan tura a bul ṭanna chauh a nih thu an sawi ve bawk.
December 29, 2020_a BBC_in a kawmnaah Thunberg hian COVID-19 dona turah mi thiamte hian science thiamna hman ṭangkai dan tur an ngaihtuah tawk lo niin a sawi a, "COVID 19 vanga chhiatna hian science thiamna tel lo chuan engmah kan tih theih lohzia a lantir a ni," a ti.
August 24, 2020 khan Thunberg leh Sweden ram pumpuia lungawi lohna entira sikul kal duh lo te chuan an thiltih chu titawpin sikul an kal ve leh ta a. Thunberg hian, "Sikul aṭanga ka chawlh hun chu a lo ral ta a, sikul han kal leh chu ropui ka ti hle mai," tiin a sawi a ni.
Thunberg hian mihring hian khawvel lo lum zel avang hian chhiatna rapthlak tak kan tawk chho mek niin a ngai a, tuna upa zawkte hi he thil ṭha lo thlentu niah a ngai a ni. A thusawia 'kan in a kang mek a ni' a ti fo pawh hi chu thil entirna atana a thil sawi uarna a ni a, sumdawng leh politics lama hruaitute chu na takin a dem fo ṭhin a ni.
Sik leh sa lo danglam hian tun hnua lo piang leh zel turte awmdan turah nasa takin thil ṭha lo a thlen dawnin a hria a, tuna khawvela cheng mekte hian thlah kan neih tawh loh mai a hlauh thu a sawi ṭhin. "Kan hmalam hun hi hralh a ni a, mi tlemte chauhin chu hralhna sum tam tak chu an tel a ni," a ti. A ngaihdan chuan khawvel chhim lama chengte hian sik leh sa inthlak hi an tuar zual a, a chhan pawh carbon dioxide siam chhuah titlem tura hma an lak nasat loh bik vang a ni.
Thunberg hian ram ṭhang meka cheng naupang zawk, sik leh sa inthlak tuar mek tawh te tan thu a sawi nasa hle. 2019 kum, December thlaa Madrid_a thu a sawiah chuan, "Kan hmalam hun kan ngaihtuah a, anni hi chuan an tun hun hman mek hi an ngaihtuah a ṭul a ni," a ti.
Khawvel pum huapa a thil sawiah reng reng khawvel hruaitute hian khawvelin boruak ṭha lo a siam chhuah titlem tura hma an lak tawk lohzia hi a thupui ber pakhat a ni ṭhin. Mei khu leh boruak ṭha lo hi tih tlem mai a tawk lo va, khawvel lum zel tireh tur chuan 'zero' thak, 1.5 degree thleng tura kan beih a ngai tih a sawi ṭhin.
Kum 2019, April thlaa British Parliament_a a thu sawiah chuan, "Meikhu leh boruak ṭha lo siam chhuah tihtlem ni ngawt lo, tihtawp kan sawi hi tunlaia kan hna thawh tur pawimawh ber a ni," a ti. He hna pawimawh tak hi a tak taka thawk tur chuan ama thil sawi ni lovin, scientist te thil sawi zawk hi ram hruaitute'n an ngaithla tur a ni tiin a sawi.
Thunberg hian Paris Agreement_a an ngaih pawimawh ber, khawvel lum zel tireh a, 1.5 degree thleng tura hmalakna hi a la tawk lo niin a hria a, kum 2020_ah hi chuan hmuh theiha danglamna a awm a ṭul thu a sawi. Kum 2019 February thla khan European Economic and Social Committee hmaah EU_in kum 2030_a mei khu leh boruak ṭha lo 40% thlenga tihtlem a tumna hi tuna naupang lo seilian mekte tan hian a tawk lo va, 80% tala hma lak a ṭul tih a sawi a ni.
November 2020_a an kawmnaah chuan ram hruaitute hian kum 10 kal tura thil lo thleng tur ngaihtuah chu nuam an ti viau a, mahse tuna thil thleng mek zawk hi an ngaihpawimawh a ṭul thu a sawi a ni.
February 2019 khan zirna in chi hrang hrang 224_in sik leh sa danglam nasa lutuk vanga Thunberg hmalakna an thlawp thu an sawi a. United Nations Secretary-General António Guterres pawhin, "Sik leh sa inthlak nasa lutuk dona kawngah tuna keiniho hi kan hlawhchham tih ka pawm e. Hei hian naupang zawkte a tilungngai a ni. An thinrim pawh hi thiam loh tur an ni lo," a ti ve hial a ni.
2020 United States presidential election dawn khan Democrats lama mi langasar tak tak- Kamala Harris, Beto O'Rourke leh Bernie Sanders te chuan New York_a Thunberg thusawi an thlawp thu an sawi a, German Chancellor Angela Merkel pawhin Thunberg te ang hian an sawrkar chu sik leh sa inthlak do turin chak takin a khalh kal tih a sawi bawk.
A changin Thunberg hmalakna hi thlawp ṭhin mah se a chang chuan ram hruaitu eng emaw zatin an duh loh tum a awm ṭhin a, chung zingah chuan Australian prime minister Scott Morrison, German chancellor Angela Merkel, Russian president Vladimir Putin, OPEC (Organization of the Petroleum Exporting Countries) leh Donald Trump te pawh kha an tel thin. An sawiselnaah hian mimal thil tak leh Thunberg hmel te thlenga an hmer tel tum te pawh a awm. Mahse Thunberg hian a tuang a tichhah thei ve hle thung a, "Miin an nuihzat che a, i hmel leh i nungchang thlenga an sawisel ṭhin chuan i thil sawi hnial ngaihna an hre lo va, engmah sawi belh tur an nei lo tihna a ni," a ti ve hmiah mai.
October 2019 khan Russia President Vladimir Putin chuan Thunberg hian thil a hre tawk lo tih sawiin, "Khawvel hi mi chi hrang hrang awm khawm kan ni a, Africa leh Asia ram tam taka mite hi Sweden mipuite ang veka khawsa thei an ni lo tih hi tuman Thunberg hnenah hian an sawi ngai lo a ni ang," a ti a. He a thil sawi tihchhan tih hriat takin Thunberg Twitter_a amah a insawifiah dan (bio) chu a thlak ve ngat a ni.
December 2019 khan Thunberg hian Amazon ngawpui kang chungchang sawiin, "Leilung luahtu dik takte chuan ram kang ṭhelh tura nunna hlanin dik lo taka ram ngaw chereu tur an do a. Hetih laia khawvel kan ngawi leh reng mai ṭhin hi a zahthlak ngawih ngawih a ni," a ti a. He thu a sawi hnu ni hnihnaah Brazilian president Jair Bolsonaro hnenah Thunberg thusawi chungchanga a ngaihdan hi an zawt a, ani chuan "Greta hian Amazon kang chhan nan Red Indian te an thi niin a sawi a. Chanchinbuin chutiang mite hnenah ram kang ven ṭulzia an lo zirtir chu a ropui hle mai," tiin ti el takin a chhang a ni.
September 2019 khan Donald Trump khuan khawvel hruaitute hmaa thinrim taka Thunberg thusawi lai video chu Twitter_ah dahin, "Hmeichhe naupang hlim thei tak, hmabak hlimawm tak nei a nih dawn hi. Hmuh nuam ka ti hle mai," tiin a ti_el bawk a. Thunberg hian a Twitter bio_ah, "Puitlinna chu naupang leh tleirawlte theihna hai chhuah aia ṭawngkama sawisak mai mai hi a ni tih ka hrethiam ta," tiin a dah ve leh ngat.
Thunberg hi Time Magazine chuan Person of the Year for 2019_ah a thlang a, Trump hian Twitter_ah, "Ropui hle a ni. Greta hian a thinchhe lutuk hi siam ṭhat tum se, movie ṭhing tak en turin a ṭhiante nen kal se a ni mai. Ngawi hmak rawh, Greta," tiin a tweet lehpek a. Thunberg hian a Twitter biography chu, "Tleirawl, thinchhiatna lak aṭanga insiam ṭha, ṭhiante nena movie ṭhing tak en, ngawi mek," tiin a indah leh ngat bawk. 2020 United States presidential election khan Trump khan "STOP THE COUNT!" tih kha a tweet nasa a, kha kha Thunberg hian, "Ropui hle a ni. Trump hian a thinchhe lutuk hi siam ṭhat tum se, movie ṭhing tak en turin a ṭhiante nen kal se a ni mai. Ngawi hmak rawh, Trump," tiin a comment ve ngat. Tuna US President Joe Biden hian Person of the Year 2019_a Thunberg an thlan tuma Trump_a tweet hi a hmuhin, "Eng ang president_in nge naupang hetianga sawisa ngai le? @realDonaldTrump, hruaitu ni tur chuan Greta lak aṭang hian zir tur thil ṭhenkhat i nei a ni," a lo ti ve bawk.
Chanchinbu mite pawhin Thunberg hi fak viau chang nei ṭhin mah se na tak taka beih changte pawh an nei ve tho bawk.
Thunberg thiltih hian sikul kal rual awm vel zingah hian hna a thawk nasa em em mai a, chu chu "The Greta effect" tiin an sawi mai ṭhin. Naupang mai ni lo, politician te zingah pawh nghawng a nei ṭha a, Britain Secretary for the environment, Michael Gove chuan Thunberg hnenah hian, "I thil sawi ka ngaihthlak khan min hneh em em a, mahse ka thil tih thin dik lo tam tak ka hriat phah bawk a, ka zak hle a ni. I nu leh pate nena inrual tlang kan ni a, sik leh sa lo danglam nasa lutuk siam ṭha zawng hian hna kan lo thawk nasa tawk lo hle a ni tih ka hrechhuak ta," a ti hial. Labour politician Ed Miliband, Climate Change Act 2008 siamna tura mi pawimawh tak pawhin, "Min kai harhtu i nih hi. I chungah kan lawm e. Nawrhnaa tel naupang zawng zawng kha kan khawtlang nun darthlalang an lo ni. Zirlai pawimawh em em min zirtir a ni e," a ti.
February 2019 khan Thunberg leh President of the European Commission ni ṭhin Jean-Claude Juncker te an inkawm q, Juncker hian 2021 leh 2027 inkara EU budget hmun lia ṭhena hmun khat chu sik leh sa dona lam atan hman a ni ang tih a hrilh a ni. Sik leh sa chungchanga hmalakna hian May 2019_a European Parliament pawh a nghawng hle a, sik leh sa siam ṭhatna lam ngai pawimawh pawl Green party te chuan an chet ṭhat ber tum tawngin MEP seat 52 nei khan 72 an nei ta. Hetia an chakna hi Europe hmar lam rama naupangte'n Thunberg tihdan zuia khawlaiah sik leh sa siam ṭhat chungchang an lantirna rah niah an ngai.
June 2019 khan YouGov poll chuan Thunberg leh pawl pakhat Extinction Rebellion te hma lak hnu hian UK mipuiin khawvel khaw awmdan an ngaihvenna hian a tawn san lai ber a thleng tih an hmuchhuak. August 2019 khan naupang chhiar chi sik leh sa danglamna chungchang lehkhabu chhuah leh hralh chu kum hmasa letin a pung tih hriat a ni bawk a, hei hi Thunberg vang niin lehkhabu chhuahtute chuan an sawi. Thunberg chetna hian mi ṭanpuina kawnga mi lar tak (philanthropist) leh sum dah punna lama hmingthang tak pakhat, United States lama mi chuan Extinction Rebellion leh nawrhna lantirtu naupangte hman tur Climate Emergency Fund atan dollar 600,000 a thawh bawk. December 2019 khan chanchinbu New Scientist chuan Thunberg leh Extinction Rebellion hmalakna hi 'Sik leh sa thlak tura beihna kum chu' tia ziakin thupuiah a hmang a ni.
Sawi tawh angin Thunberg hian thlawhnaa thlawh dona (anti-flying movement) kalpuiin zin turte chu rel hmang nasa turin a fuih ṭhin a. Hei hi 'flygskam' emaw, 'flight shame' tiin emaw an sawi ta mai nghe nghe. Thlawhna siamna hmunah hian greenhouse gas a insiam nasat avanga he thil hi kalpui a ni. Swedish Olympic athlete Björn Ferry chuan he thil hi Thunberg hnen atanga hriain a zawm ṭha hle a, a larpui hle. Kum 2019 khan Sweden_ah chuan thlawhnaa chuang thin hi 4%_in an tla hniam a, rela zin an pung thung. June 2019 khan Swedish Railways (SJ) chuan Sweden ram chhung bikah rela zin hi 8%_in an pung niin an sawi.
Thunberg hi lehkhabu leh lemziak lamah pawh a lar ta hle. A chanchin behchhana ziak lehkhabu 'Greta and the Giants' tih chu Zoë Tucker leh Zoe Persico te'n ziakin Frances Lincoln Children's Books chuan an chhuah thung. American lemziak thiam Elizabeth Peyton kum 2019 khan a show pakhatah Greta Thunberg lem hi a langsar ber (leading image)_ah a hmang bawk. Time magazine chuan May 2019 issue kawmah Thunberg thlalak hi an dah a, 'mi entawntlak, chhuar thar lo awm turte hruaitu' tiin a ziak a ni. Amah leh a tuipui ang tuipuitu tleirawl 15 te thlalak chu September 2019 khan Vogue magazine_ah a chuang bawk.
Thunberg thusawi ṭhenkhat hi hlaah te pawh siam a ni.
May 2019 khan miin Thunberg am kawmna leh a thusawi hrang hrang chu documentary atan siam a ni a, a hmingah 'Make the World Greta Again' an ti a, minute 30 vel awha sei a ni.
February 2020 khan BBC Studios chuan Thunberg chungchang documentary series siam an tum thu an sawi bawk. May 2020 khan Thunberg hi Pearl Jam music video 'Retrograde'_ah a lang ve a, zawlnei, thil thleng sawi lawk thei lemah changin a crystal ball_ah chuan ram hrang hranga sik leh sa inthlak dan te a lang a ni.
September 3, 2020 khan documentary film, 'I Am Greta' tih chu Venice Film Festival_ah chhuah a ni. He film director hi Nathan Grossman niin camera leh sound hmanruate pawh ama buaipui vek a ni. August 2018 a amah chauha nawrhna a lantir lai te, United Nations Climate Summit hmang tura Atlantic Ocean_a a zin dan te tihlan a ni. Venice hnuah hian North American lamah chhuah niin September 11, 2020 khan Toronto International Film Festival_ah chhuah a ni leh a, hemi hnu hian Europe, North America leh Australia lamah October khan cinema_ah chhuah a ni ta a ni. United States_ah chuan November 2020 khan chhuah tan a ni bawk.
January 2021 khan Sweden ram dak (post) chuan stamp_an siam tharah Thunberg thlalak an dah a, a larpui ber a raincoat eng (yellow) ha lai thlalak kha a ni.
March 2021 khan University of Winchester chuan an campus_ah thunberg lem (sculpture), mihring tiat an dah thar.
A naupan ngaihtuahin Thunberg hian chawimawina chi hrang hrang a dawng hnem tawh em em mai. Chung zingah chuan heng hi a ropui zual a ni awm e.
• TIME'S 25 most influential teens of 2018
• Nobel Peace Prize nomination, 2019 & 2020
• Swedish Woman of the Year (Årets Svenska Kvinna) 2019,
• TIME 100, 2019,
• International Children's Peace Prize, 2019,
• Time Person of the Year, 2019,
• Glamour Woman of the Year Award 2019,
• Forbes list of The World's 100 Most Powerful Women, 2019
No comments:
Post a Comment